ՃԱՐՏԱՐԱՊԵՏԱԿԱՆ ՍԻՄԵՏՐԻԱՅԻ, ԱՂՈԹՔԻ ՁԱՅՆԱՅԻՆ ԴԱՇՏԻ ԵՎ ՀՈԳԵԷՆԵՐԳԵՏԻԿ ՀԱՂՈՐԴԱԿՑՈՒԹՅԱՆ ՄԻԱՍՆՈՒԹՅՈՒՆԸ ԵԿԵՂԵՑՈՒ ՄԻՋԱՎԱՅՐՈՒՄ
Հայ եկեղեցաշինական ավանդույթում ճարտարապետությունը երբեք միայն ինժեներատեխնիկական արվեստ չէ. այն հոգևոր հաղորդակցության գործիք է, որի հիմքում ընկած է սրբացված երկրաչափություն։ Եկեղեցու հատակագծային կառուցվածքում առաջնային դիրք ունի հավասարաթև խաչը՝ որպես չորս ուղղությունների ներդաշնակության և Տիեզերքի կենտրոնի խորհրդանիշ։ Այս խաչաձև կառուցվածքի ճշգրիտ իրականացումը թույլ է տալիս ստեղծել հոգեաէներգետիկ առանցք, որը «բացում» է վերին աշխարհների հետ հաղորդակցվելու ուղին։
Երբ այս համաչափությունն ինչ-ինչ պատճառներով խաթարվում է՝ ինչպես, օրինակ, Շուշիի Սուրբ Ամենափրկիչ եկեղեցու վերակառուցման ժամանակ (երբ խաչը գմբեթին տեղադրվեց հավասարաթևության խախտումով, և գմբեթի բարձրությունը փոփոխվեց), տեղի է ունենում այն, ինչ ճշգրիտ կարելի է բնութագրել որպես հաղորդակցության խզում։ Եկեղեցին Աստծո հետ երկխոսության «սարք» է, ուստի այդ խախտումները նման են հեռախոսին, որից փորձ է արվում խոսել առանց համարը հավաքելու. կապը չի հաստատվում, որովհետև ճարտարապետական "բառարանն" ու աղոթքի "սիմֆոնիան" այլևս ներդաշնակ չեն։
Այս հաղորդակցությունն առավել ամբողջանում է ձայնային բաղադրիչի՝ զանգերի միջոցով։ Զանգերի ղողանջը՝ որպես խորանի աղոթքին ուղեկցող ներդաշնակ ռեզոնանսային դաշտ, ստեղծում է լսողական մոդուլացված ալիքներ, որոնք հաղորդակցվում են մթնոլորտային ու ենթագիտակցական դաշտերի հետ։ Դրանք ոչ միայն հոգևոր ուշադրության կենտրոնացման ազդակ են հավատացյալի համար, այլև՝ որպես բարձր հաճախականության թրթիռներ, արձագանքում են եկեղեցու գմբեթային կամարներին և տարածվում մինչև Տիեզերական Էթերը։
Այս կապը՝ ճարտարապետական ձևի, աղոթքի բառի և զանգի հնչյունի միջև, կազմում է մեկ ամբողջական հոգեաէներգետիկ մեխանիզմ։ Երբ այդ մեխանիզմի որևէ բաղադրիչ խաթարվում է՝ օրինակ, խաչի ձևի խախտմամբ կամ զանգերի լռությամբ, ամբողջ համակարգը կորցնում է իր հաղորդակցային ուժը։
Սուրբ Ամենափրկիչ եկեղեցու օրինակը փաստում է այս ճշգրտության կարևորությունը. երբ ճարտարապետական հավասարակշռությունը խաթարվեց վերակառուցման ընթացքում, այդ կառույցը զրկվեց նախկինում զգացվող հոգևոր լիցքից։ Այն այլևս չուներ այն զգացող անկյունը, որից աղոթքը դուրս էր հորդում դեպի վեր՝ իբրև կենդանի ալիք։ Մինչդեռ նախնական նախագծման ժամանակ, այդ եկեղեցին կառուցված էր որպես ամբողջության կենտրոն՝ ոսկե հատման, խաչաձևության ու գմբեթային ձայնային տարածման ներքին ճշգրտությամբ։
Комментарии
Отправить комментарий