ԼՈՒՅՍԻ ԿԱՆՉԸ

  Այնթափի հերոսամար-տը հեզորեն մորթվելու սպասող ժողովրդի պատմություն չէ։ Սա սեփական գոյության համար կռվող ժողովրդի պատմություն է և  պատ-մական մեծ դաս է վաղվա սերնդի համար:     Կիլիկիայի   Այնթապ քաղաքից ֆրանսիական զորամասերի մասնակի հեռացումից օգտվելով ՝ քեմալական թուրքերը 1920 թю ապրիլի 1 -ին հարձակվեցին հայերի  վրա։ Բայց ի զարմանք թուրքերի, հայերն անկնկալի չեկան:  Այնթափ քաղաքում հայությունը շուրջ տասը ամիս զինված պայքար մղեց քեմալական ուժերի դեմ։ Կազմակերպվեց մոտ 750 մարտիկից բաղկացած զինված ուժեր, քաղաքը բաժանվեց 11 պաշտպանական շրջանների, ստեղծվեցին զինվորական և պարենավորման կառույցներ։ Վերանորոգվում էին հին հրացանները, պատրաստվում էին ինքնաշեն ռումբեր, իսկ պաշտպանական աշխատանքներին մասնակցում էին նաև կանայք։                                            Ե րբ զենքն ու զինամթերքը սակավ էին, երբ շրջափակման օղակը սեղմվում էր, նրանք դի...

 1342 թվականին Զապելի կրտսեր որդի Գվիդոն Լուսինյանը հայկական ծեսով օծվեց Կիլիկիայի Հայոց թագավոր և պատմության մեջ մտավ Կոստանդին Գ անունով։ Սակայն նրա գահակալությամբ Կիլիկիայում ոչ թե խաղաղություն ու ամրություն հաստատվեց, այլ բացվեց ներքին պառակտումների, դավանաբանական բախումների և ազգային ճգնաժամի մի նոր, մռայլ էջ։ Կոստանդին Գ-ն, լինելով ունիթորների (կաթոլիկության միավորման կողմնակիցների) գլխավոր հենարանը, իր իշխանությունը ծառայեցրեց ոչ թե հայ պետականության զորացմանը, այլ Հայ Առաքելական Եկեղեցու դեմ ուղղված պայքարին։ Նրա վարած քաղաքականության խորքում թաքնված չէր նույնիսկ նպատակը. հայ ժողովրդին կաթոլիկացնելու մղումը բացահայտ էր և համառ։ Նրան աջակցում էին հայ ինքնությունից հեռացած առևտրականները, Կիլիկիայում հաստատված լատինական շրջանակները, իրենց կոչումից ու առաքելությունից շեղված որոշ բարձրաստիճան հոգևորականներ, ինչպես նաև Լուսինյան արքունիքը, որն էլ ավելի էր օտարանում հայ ժողովրդի ցավերից ու ճակատագրից։ Այս ամենը հանգեցրեց նրան, որ մայրաքաղաք Սիսում արյունալի բախումներ սկսվեցին հայ ...

  2026 թվականի հոկտեմբերի 14-16-ը Բաքվում անցկացված «Rebuild Garabagh – 2026» ցուցահանդեսը ներկայացվեց որպես վերակառուցման, զարգացման և «ազատագրված տարածքների» վերածննդի հարթակ։ Պաշտոնական հաղորդագրություններում շեշտվում են շինարարությունը, ներդրումները, ենթակառուցվածքները, մշակութային նախագծերը և պետական-մասնավոր համագործակցությունը։ Սակայն այս ամբողջ պատկերում մի հիմնարար հարց մնում է  կադրից  դուրս . ինչպե՞ս կարելի է խոսել վերականգնման մասին, երբ Մեծ Հայքի 10-րդ նահանգի  բնիկ բնակչության իրավունքները մնում են անտեսված։ Արձախի բնիկ հայ բնակչության հարցը սոսկ հումանիտար թեմա չէ։ Դա իրավունքների հարց է՝ ապրելու, վերադառնալու, սեփական տները և գույքը պահպանելու, սեփական մշակութային ու կրոնական ժառանգությունը վայելելու, ինքնությունն առանց վախի պահպանելու իրավունքների հարց։ Երբ տարածքի մասին խոսույթը կառուցվում է միայն շենքերի, ճանապարհների և նոր ներդրումների շուրջ, իսկ այնտեղից տեղահանված մարդկանց գոյությունն ու իրավունքները դուրս են թողնվում, ստեղծվում է խեղաթյուրված պ...

    Ցեղասպանությունը որպես երկարատև պետական ծրագիր Ավանդական պատմագիտական մոտեցումը Հայերի դեմ իրականացված ցեղասպանությունը հաճախ սահմանափակում է 1915–1923 թթ. ժամանակահատվածով կամ լավագույն դեպքում սկիզբ համարում 1894–1896 թթ. Համիդյան կոտորածները։ Սակայն այլընտրանքային և պատմահամեմատական վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ բնակչության մի խմբի էթնիկ-մշակութային, ֆիզիկական և ինքնության լիակատար ջնջումը (դեէթնիկացումը) չի սահմանափակվում միայն մեկ քաղաքական վարչակարգով կամ կարճ ժամանակահատվածով։ 1880–1938 թթ. 58-ամյա աղեղը բացահայտում է պետական մեկ միասնական քաղաքականության անընդհատություն, որն իրականացվել է Օսմանյան կայսրության սուլթանական, Երիտթուրքական և Թուրքիայի Հանրապետության քեմալական վարչակարգերի կողմից։   I ՓՈՒԼ. 1880–1893 թթ. Տեղանվանական, մշակութային և ինստիտուցիոնալ ջնջում (Նախապատրաստական փուլ)  Բնիկ հայերի դեմ ցեղասպանությունը  սկսվել է լեզվական, աշխարհագրական ու ինքնության քարտեզագրության փոփոխությամբ։ «Հայաստան» տեղանվան արգելքը. 1880-ական թվականներ...