ԼՈՒՅՍԻ ԿԱՆՉԸ

Ֆրանսիական  «Ժաննա դ'Արկ» հածանավը    1915 թվականի ամռանը, երբ Օսմանյան կայսրությունը գործնականում իրականացնում էր Հայոց ցեղասպանությունը, Մովսես (Մուսա) լեռան շրջանի վեց հայկական գյուղերի բնակիչները դարձան այն եզակի համայնքներից մեկը, որը հրաժարվեց ենթարկվել բռնի տեղահանությանը և ընտրեց կազմակերպված զինված դիմադրության ուղին։ Եսայի Յաղուբյան Մովսես լեռան պաշտպանությունը սկսվեց 1915 թվականի հուլիսի 21-ին և տևեց 53 օր։ Շուրջ 5 հազար հայեր՝ հիմնականում կանայք, երեխաներ և տարեցներ, ապաստանեցին լեռան վրա, մինչդեռ նրանց պաշտպանությունն ապահովում էին ընդամենը մոտ 600 զինյալներ՝ սահմանափակ քանակությամբ հրազենով և ռազմամթերքով։ Ղեկավարությունը ստանձնեց Եսայի Յաղուբյանի գլխավորած ռազմական խորհուրդը , որի կազմում էին նաև Պետրոս Տմլաքյանը, Պետրոս Թութագլյանը, Տիգրան Անդրեասյանը և այլ փորձառու   կազմակերպիչներ։ Պաշտպանական համակարգը բաժանվեց չորս մարտական հատվածների, կառուցվեցին ամրություններ և դիտակետեր։ Օգոստոսի ընթացքում օսմանյան կանոնավոր զորքերը և անկանոն հրոսակախմբեր...

                ..մարդատյացության  դեմ կռվող Հայ Ազգը մնաց մենակ Պատմությունը երբեմն մեզ ներկայացնում է իրարից հեռու ,  սակայն նույն լեզվով  խոսող  դեպքեր ։ 1915 թվականի Մուսա լեռը , 1922 թվականի Զմյուռնիան , 2020 և 2023 թվականների Արձախը առաջին հայացքից տարբեր պատմություններ են։ Բայց դրանց միջև կա մի կարևոր ընդհանրություն՝ ազգի գոյության համար պայքարը և արտաքին աշխարհի արձագանքի խնդիրը։ Մուսա լեռան հայերը չսպասեցին, որ իրենց փոխարեն ուրիշը կռվի ։ Նրանք   53 օր շարունակ պահեցին իրենց դիրքերը։ Երբ ուժերը սպառվում էին, ծովից հայտնվեցին ֆրանսիական ռազմանավերը, և հազարավոր հայեր փրկվեցին։ Մուսա լեռը մեզ թողեց մի պարզ դաս.    Ազգը պարտավոր  է  դիմադրել, բայց երբեմն  անհրաժեշտ է նաև արտաքին ուժի վճռական միջամտությունը։ Յոթ տարի անց Զմյուռնիայում կրկին հայերն էին մահվան եզրին։ Այս անգամ  ճապոնական «Տոկեյ Մարու» նավն ընդունեց փախստականների և նրանց չթողեց ճակատագրի քմահաճույքին։ Մ...

Անին այն հազվագյուտ քաղաքներից է, որի պատմությունը հնարավոր չէ սահմանափակել լոկ հնագիտական նկարագրության, ավերակների կամ զբոսաշրջային ուղեցույցի շրջանակներում։ Այնտեղ, որտեղ այսօր կանգնած են հազարամյա պարիսպները, եղել է հայկական պետականության, առևտրի, մշակույթի և ճարտարապետության հզորագույն կենտրոն։ Քաղաքակրթական հիմքը և պաշտպանական համակարգը   Թեև հետագա նվաճողները (սելջուկներ և այլք) վերականգնել կամ օգտագործել են քաղաքի որոշ հատվածներ, դա չի փոխում Անիի ստեղծման պատմական ու քաղաքակրթական համատեքստը։ Հայկական ինժեներական միտք. Գրեթե 5 կմ ձգվող պաշտպանական համակարգը (երկշերտ և միաշերտ պարիսպներ, դարպասների բարդ համակարգ) նախագծվել ու կառուցվել է հայկական պետականության ծաղկման շրջանում։ Սելջուկյան արշավանքներից առաջ Անին արդեն Բագրատունյաց Հայաստանի հռչակավոր մայրաքաղաքն էր։ Յոթ դարպասներն ու խորհրդանիշները. Առյուծի, Զույգապարիսպի, Դվինի և մյուս դարպասների քանդակները (առյուծներ, ցուլեր, վիշապներ) բնորոշ են Բագրատունյաց շրջանի հայկական և արևելյան խորհրդանշական մշակույթին։ «100...

     Հայ ազգի հարատևման պայքարը մտել է մի փուլ, երբ մենք պարտավոր ենք վերանայել ոչ միայն մեր նպատակները, այլև այդ նպատակներին հասնելու եղանակները ։ Տասնամյակներ շարունակ հայ հասարակության մի հատվածում ձևավորվել է այն պատկերացումը, թե պատմական իրավունքների վերականգնումը հնարավոր է միայն ուժի միջոցով։ Սակայն ներկայիս աշխարհաքաղաքական իրողությունները մեզ ստիպում են ընդունել մի պարզ փաստ ․ Հայաստանի Հանրապետությունը չի կարող իր վրա վերցնել միաժամանակ գոյաբանական պատերազմի և պատմական բոլոր պա-հանջների ռազմական լուծման խնդիրը ։    ՀՀ-ն պետք է գոյություն ունենա։ Ուստի եթե Հայաստանի Հանրապետության գործող իշխանությունները ընտրում են փափուկ, դիվանագիտական և խաղաղության վրա հիմնված ռազմավարություն՝ հնարավոր պատերազմներից խուսափելու և ՀՀ-ի պետականությունը պահպանելու համար, ապա դա պետք է դիտարկել նաև որպես դերերի բաժանման հնարավորություն ։ Հայաստանի Հանրապետությունը կարող է և պետք է պաշտպանի իր պետականությունը, անվտանգությունը, սահմանները և քաղաքացիների խաղաղ կյանքը...

    Հայոց պետականության հիմքում միշտ առանձնահատուկ տեղ է ունեցել երդումը։ Այն երբեք պարզապես հանդիսավոր խոսք չի եղել. երդումը եղել է անձի և հայրենիքի, մարդու և Աստծո, պաշտոնի և խղճի միջև կնքվող ուխտ։ Այդ պատճառով էլ երդումը ոչ միայն իրավական, այլ առաջին հերթին բարոյական պարտավորություն է։ Հայաստանի Հանրապետության Ազգային ժողովի յուրաքանչյուր նոր գումարման առաջին նիստում պատգամավորները տալիս են իրենց երդումը։ Սակայն արժե մի կարևոր հարց բարձրացնել. արդյո՞ք գործող արարողակարգը լիովին արտահայտում է երդման իրական խորհուրդը։ Այսօր երդման ամբողջական տեքստը բարձրաձայն ընթերցում է նիստը նախագահող ամենատարիքով պատգամավորը, իսկ մյուս պատգամավորները վերջում միասին արտասանում են ընդամենը երկու բառ՝ «Երդվում ենք»։ Իրավական առումով, անշուշտ, երդումը համարվում է տրված։ Սակայն   բարոյահոգեբանական տեսանկյունից հարցը բոլորովին այլ է։ Երբ մարդն անձամբ չի արտասանում իր պարտավորությունների յուրաքանչյուր նախադասությունը, երդման ազդեցությունը զգալիորեն թուլանում է։ Խոսքը դառնում է հավաքական...