Վայոց ձորում հրաշալիք և Մարտիրո՞ս
Ճանապարհը մեզ բերեց Վայոց ձորի մարզի Գոգի լեռան ստորոտ, գրեթե 2000 մետր բարձրության վրա գտնվող մի գյուղ, որի պատմությունը շնչում է քարերի, աղբյուրների և խաչքարերի միջից։ Այդ գյուղը Մարտիրոսն է։ Աառաջին իսկ հարցը մեզ համար սկսվեց տարօրինակ անունից։ «Մարտիրոս» անունը ընկալվում է նահատակություն իմաստով։ Սակայն մի այլ բացատրության համաձայն «Մարտիրոսը» մարտի մեջ կանգնած հերոսի հիշատակն է։ Ավանդությունը պատմում է, որ Ավարայրից հետո վերադարձող հայ ռազմիկները հենց այս կողմերում են կանգնեցրել զավթիչների հետապնդող զորքինը։ Նրանց առաջնորդ Մարտիրեն իշխանը զոհվել է քաջաբար, բայց ապահովել Բագ իշխանի զորքերի նահանջը դեպի Արձախ։ Հենց այդտեղից էլ սկսվում է գյուղի իրական բնավորությունը՝ դիմադրության գյուղ։ Այսօր, երբ սահմանը շատ հեռու չէ, այդ ընկալումը նույնիսկ ռազմավարական իմաստ ունի։ Լեռնային այս բնակավայրը սովորական գյուղ չէ․ այն Հայաստանի Հանրապետության հարավարևելյան բարձրադիր օղակներից մեկն է, որտեղ...