ԼՈՒՅՍԻ ԿԱՆՉԸ

    1. Ժողովրդավարական այլընտրանքի տապալումը. 1917 թվականի նախագիծը Արձախի հիմնախնդրի խորհրդային փուլի իրավաքաղաքա-կան վերլուծությունը լիարժեք չի կարող լինել առանց դրա նախապատմության և այն բաց թողնված պատմական հնարավորությունների դիտարկման, որոնք դուրս են մնացել ժամանակակից պատմագիտական կիզակետից: Դեռևս 1917 թվականին՝ տարածաշրջանի աշխարհաքաղաքական վերաձևումների փոթորկալից շրջանում, Ստեփան Շահումյանի կողմից առաջ էր քաշվել Հայկական լեռնաշխարհի Արևելյան շրջանների (Այսրրկովկասի) վարչատարածքային բաժանման մի ուշագրավ և իր ժամանակի համար չափազանց ժողովրդավարական նախագիծ:  Շահումյանն առաջարկում էր ձևավորել երեք հիմնական նահանգներ՝ Արևմտյան (կամ Քութայիսի) նահանգ, Արևելյան (կամ Երևանի) նահանգ և Ելիզավետպոլի (կամ Բաքվի) նահանգ: Այս ծրագրի հայեցակարգային առանցքն այն էր, որ նշված երեք վարչական միավորների ներսում նախատեսվում էր լայն ինքնավարություն շնորհել ազգային փոքրամասնությունների ն: Այս մոտեցումը հնարավորություն կտար խուսափել էթնիկական բախումներից և ապահովել Արձախի ու հարակից ...

      Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի և Իսրայելի վարչապետ  « Բենիամին Նեթանյա-հուի »  հերթական հրապարակային բախումը առաջին հայացքից կարող է թվալ որպես բարոյականության և արդարության շուրջ վեճ։ Մեկը մյուսին համեմատում է Հիտլերի հետ, մյուսը հակադարձում է՝ մեղադրելով քրդերի նկատմամբ բռնությունների և քաղաքական ճնշումների մեջ։ Սակայն այս փոխադարձ մեղադրանքների աղմուկի մեջ առանձնապես նկատելի է մի հանգամանք՝ երկուսն էլ խոսում են մարդկային տառապանքների մասին միայն այն ժամանակ, երբ դա համապատասխանում է իրենց քաղաքական շահերին։ Էրդողանը տարիներ շարունակ կոշտ քննադատության է ենթարկում Իսրայելի գործողությունները Գազայում և այժմ նաև Լիբանանում ու Սիրիայում։ Նեթանյահուն իր հերթին Թուրքիայի իշխանություններին մեղադրում է քրդերի նկատմամբ իրականացվող քաղաքականության համար։ Սակայն երկու ղեկավարների խոսքերում հազվադեպ կամ գրեթե երբեք տեղ չեն գտնում այն ողբերգությունները, որոնց զոհ է դարձել հայ ժողովուրդը։ Թուրքիայի ղեկավարությունը շարունակում է խուսափել 1915 թվականի Արևմ...

     Մարդկության պատմության բոլոր մեծ ուսուցիչները, անկախ ժամանակից և աշխարհագրությունից, տարբեր բառերով խոսել են մի կարևոր ճշմարտության մասին. մարդու ամենակա րևոր հաղթանակը արտաքին աշխարհում չէ, այլ իր ներսում։ Մարդը կարող է կառուցել քաղաքներ, ստեղծել պետություններ, գրել օրենքներ, կուտակել հարստություններ և զարգացնել տեխնոլոգիաներ, սակայն եթե կորցնում է ինքն իրեն, ապա այդ ամենը չի կարող նրան երջանկություն, ազատություն և արժանապատվություն պարգևել։ Ավելի քան երկու հազար տարի առաջ Կոնֆուցիոսը սովորեցնում էր, որ հանրության կարգավորումը սկսվում է մարդու ինքնակարգավորումից ։ Նա ընդգծում էր, որ նախ մարդը պետք է կարողանա ղեկավարել ինքն իրեն, հետո միայն ընտանիքը, պետությունը և աշխարհը։ Այս պարզ ճշմարտությունը մինչ այսօր չի կորցրել իր նշանակությունը։   Այսօր շատերն են ցանկանում փոխել աշխարհը, փոխել իշխանություններին, փոխել հասարակությունը։ Սակայն շատ քչերն են իրենց հարց տալիս. — Իսկ կարո՞ղ եմ ղեկավարել ինքս ինձ։ Կարո՞ղ եմ հաղթահարել իմ վախերը։ Կարո՞ղ եմ հաղթահարել իմ ծո...

   Եթե  կենտրոնանանք լուսանկարի վրա գրված  զորահրամանատար, գեներալ մայոր    Անդրանիկ Թորոսի Օզանյանի  այս խոսքի շուրջ՝ «Ամեն օր գլուխներդ բարձին դնելուց և քնելուց առաջ հիշեք, թե այդ օրը ինչ եք արել ձեր ազգի համար»    ապա կտեսնենք, որ սա զուտ հայրենասիրական կոչ չէ։ Սա կյանքի փիլիսոփայություն է, քաղաքացիական վարքականոն և ազգային գոյատևման բանաձև։ Այս խոսքը չի հարցնում, թե որքան ունեցար, որքան վաստակեցիր, ինչ պաշտոն ստացար կամ ինչ հաճույքներ վայելեցիր։ Այն տալիս է մեկ պարզ, բայց ծանրակշիռ հարց. «Այսօր ի՞նչ տվեցի ես իմ ՀԱՅՐԵՆԻՔԻՆ» ։ Այս հարցը դարերի ընթացքում տարբեր բառերով տվել են աշխարհի մեծ մտածողները։ Ջոն Ֆ. Քեննեդին կոչ էր անում մտածել, թե մարդն ինչ կարող է անել իր երկրի համար,  Նմանատիպ գաղափար է արտահայտել նաև Ուինթոն Չերչիլը, երբ 1939-1945թթ. պատերազմի տարիներին մարդկանց հորդորում էր մտածել ոչ թե անձնական բարեկեցության, այլ ազգի գոյության և հաղթանակի մասի ն։ Մահաթմա Գանդին  ընդգծում էր, որ ապագան կառուցվում է այսօրվա...

«Գաղտնագիտություն» ( «Օկուլտիզմ» ) բառը ժամանակակից աշխարհում սովորաբար կապվում է կախարդության, ծեսերի, մագական ազդեցությունների (ընթերցողների մեծ մասը անտեղյակ է , որ մագիան սև ուժերի գործունեության ոլորտն է, իսկ մոգությունը՝ լուսավոր ուժերի) , գուշակությունների և տարաբնույթ «գաղտնի ուժերի» հետ։ Սակայն այդ պատկերացումը քիչ ընդհանրություն ունեն այն բանի հետ, ինչ հնագույն ժամանակներում անվանում էին օկուլտ գիտելիք կամ Գաղտնի վարդապետություն ։ Լատիներեն occultus բառը նշանակում է «թաքնված», «գաղտնի»։ Հետևաբար օկուլտիզմը նախ և առաջ թաքնված գիտելիքների և օրենքների ճանաչման ձգտում է։ Ոչ թե մարդկանց կամ բնությունը ենթարկեցնելու, այլ կյանքի խորքային իմաստը հասկանալու ճանապարհ։ Եթե ուսումնասիրենք աշխարհի մեծագույն իմաստունների ուսմունքները, կտեսնենք, որ նրանք, տարբեր լեզուներով և տարբեր դարաշրջաններում, հաճախ մատնանշել են միևնույն ճշմարտությունը.  Տիեզերքը քաոս չէ։ Մարդը չի տեսնում իրադարձությունների ամբողջ պատկերը։ Այսօրվա կորուստը կարող է վաղվա ձեռքբերման հիմքը լինել։ Դժվարությունը կարո...

 ՀՀ-ի օրվա իրականությունը՝ չորս շերտերով Այս նկարը  պատկերում է ոչ միայն մարդկանց բազմություն, այլ մի ամբողջ հանրության հոգեվիճակ։ Մոխրագույն զանգվածը շարժվում է մի ուղղությամբ, մինչդեռ կենտրոնում կանգնած լուսավոր մարդը  շարժվում է հակառակ ուղղությամբ։ Նրա վերևում հայտնված սպիտակ սլաքը ցույց է տալիս վերելքի ճանապարհը , իսկ բազմաթիվ սև սլաքները՝ անկման ուժը ։ Դիտարկենք   Հայաստանի Հանրապետության ներկա իրավիճակը այս պատկերի չորս շերտերով։ Առաջին շերտ. Էմոցիոնալ իրականություն Ապշերոնյան ռասիստական վարչակարգի կողմից Արձախի զավթումից և բնիկ հայության բռանտեղահանումից հետո հանրության զգալի հատվածի մեջ կուտակվել են հիասթափություն, ցավ, անորոշություն և անվստահություն։ Շատերը կորցրել են հավատը ոչ միայն քաղաքական ուժերի, այլև սեփական ազդեցության նկատմամբ։ Մարդն, որին թշնամական ուժերը համոզել են, որ ոչինչ փոխել հնարավոր չէ, աստիճանաբար դառնում է դիտորդ։ Սև սլաքները հենց այդ հոգեվիճակն են. «Ոչինչ չի փոխվի» ։ «Ամեն ինչ կորած է»։ «Մեզնից ոչինչ կախված չէ» ։ Սակայն պա...