ԼՈՒՅՍԻ ԿԱՆՉԸ

  4. Մահմեդական ճանապարհորդի վկայությունը XVII դարի օսմանյան աշխարհագիր և ճանապարհորդ Էվլիյա Չելեբին 1647 թվականին այցելել է Երևան։ Նրա նկարագրությունն առանձնահատուկ արժեք ունի , որովհետև նա մահմեդական օսմանցի հեղինակ էր և որևէ հայկական ազգային նպատակ չէր հետապնդում։ Չելեբին նկարագրում է Երևանի բերդը, քաղաքը, շուկաները, մզկիթները և, հատկապես, հայկական քրիստոնեական միջավայրը ։ Նա այցելում է Երեք Խորան եկեղեցական համալիրը և այն ներկայացնում որպես բացառիկ քրիստոնեական կենտրոն։ Նրա նկարագրության մեջ Երևանը չի վերածվում ինչ-որ «վերջերս ստեղծված մահմեդական քաղաքի» ․ ընդհակառակը, հայկական քրիստոնեական ներկայությունը նրա ժամանակ էլ ակնհայտ և տեսանելի էր։ Ավելին՝ 1650-ականներին տարածաշրջանը տեսած եվրոպացի ճանապարհորդ Ժան-Բատիստ  Ժան-Բատիստ  Տավերնիե Տավերնիեն Երևանը նկարագրում է որպես հարուստ և առևտրական քաղաք, որի շրջակայքում առկա էին հայկական եկեղեցիներ, իսկ հայկական համայնքը շարունակում էր պահպանել իր տնտեսական նշանակությունը։ Այսինքն՝ նու...

  2. 1590 թվականի օսմանյան պաշտոնական գրանցամատյանը՝ մինչև Մեծ սուրգունը Սա հոդվածի ամենակարևոր փաստաթղթային հենարաններից մեկն է։ 1590 թվականին Օսմանյան կայսրությունը կազմեց Երևանի  ընդարձակ հարկային-վարչական ընթարձակ գրանցամատյանը՝ ։ Այն ժամանակակից մարդահամար չէր, սակայն գրանցում էր գյուղերը, տնտեսությունները, հարկատուներին և բնակչության կրոնական պատկանելությունը։ Եվ հենց այս օսմանյան պետական փաստաթուղթն է ցույց տալիս, որ տարածաշրջանում հայկական բնակչությունը ոչ թե XIX դարում է հայտնվել, այլ արդեն XVI դարի վերջին կազմում էր բնակչության նշանակալի մասը։ Ավելին՝ Երևանի քաղաքի 1590 թվականի տվյալները հատկապես խոսուն են ․ քաղաքում գրանցված էր մոտ 403 տնտեսություն, որոնցից միայն 29-ն էին մահմեդական։ Հաշվարկներով՝ քաղաքի բնակչության շուրջ 93 տոկոսը քրիստոնյա էր՝ հիմնականում հայ։ Այսպիսով, երբ այսօր փորձում են 1828 թվականի վիճակագրությունը ներկայացնել որպես Երևանի «բնիկության» ապացույց, պետք է հարց տալ ․ ի՞նչ տեղի ունեցավ այդ 238 տարիների ընթացքում։ Պատասխանի առանցքայի...

  ՔՆՆԱԿԱՆ ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆ   ԵՐԵՎԱՆԻ ԵՎ ԱՐԱՐԱՏՅԱՆ ԱՇԽԱՐՀԻ ԺՈՂՈՎՐԴԱԳՐԱԿԱՆ ՊԱՏԿԵՐԸ ՓՈԽԵԼՈՒՆ ՈՒՂՂՎԱԾ ՊԱՏԵՐԱԶՄՆԵՐ Ի Վերջին տարիներին ապշերոնյան և անատոլիական թուրքական քարոզչության մեջ առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում մի պարզունակ թեզ ․ եթե XIX դարի սկզբին Երևանի խանության բնակչության մեջ մահմեդականները մեծ թիվ էին կազմում, ապա այդ տարածքը, իբր, «ապշերոնյան» է եղել։ Այս փաստարկը պատմականորեն անբավարար է։ Ժողովրդագրական պատկերը որևէ տարածքի պատմական պատկանելության ինքնուրույն ապացույց չէ, հատկապես այն դեպքում, երբ այդ պատկերը ձևավորվել է դարերի պատերազմների, բռնի տեղահանությունների, բնակչության վերաբնակեցման և վարչական քաղաքականության հետևանքով։ Ավելին՝ այստեղ կա մի ուշագրավ հանգամանք ․ Երևանի տարածաշրջանի ժողովրդագրական փոփոխությունների մասին խոսելիս անհրաժեշտ է լսել ոչ միայն հայկական աղբյուրներին, այլև հենց օսմանյան, պարսկական և ռուսական պաշտոնական ու մահմեդական հեղինակների վկայությունները ։ 1. Կ անխամտածված ժողովրդագրական քաղաքականություն Պատմական Երևանի կամ Արարատյան ա...

  Թալիշների ինքնության, քաղաքական իրավունքների և Բաքվի պետական քաղաքականության շուրջ Վտարանդի Թալիշ-Մուղանական Ինքնավար Հանրապետության նախագահ Բորիս Թալիշինսկու հայտարարությունը կարևոր է դիտարկել ոչ միայն որպես քաղաքական գործչի հերթական հայտարարություն, այլև որպես ավելի լայն հարցի բարձրացում․ ի՞նչ է տեղի ունենում այն պետությունում, որը միջազգային հարթակներում իրեն ներկայացնում է որպես բազմազգ և բազմամշակութային պետություն, երբ այդ պետության ազգային փոքրամասնություններից մեկը փորձում է խոսել սեփական լեզվի, մշակույթի և քաղաքական իրավունքների մասին։  Այս հարցի պատասխանը պահանջում է տարանջատել երկու իրողություն՝ Բաքվի պաշտոնական քաղաքական պատկերը և թալիշական հասարակության նկատմամբ կիրառվող քաղաքականության վերաբերյալ առկա փաստերն ու գնահատականները։ Պաշտոնական պատմությունը Ապշերոնի իշխանությունների քաղաքական հիմնական թեզը տարիներ շարունակ նույնն է մնացել․ թալիշները լիովին ինտեգրված են պետության հասարակական կյանքին, ազգային հակասություն գոյություն չունի, իսկ թալիշական ինքնության կամ ...

  4.5–4.6% գնաճի ազդեցությունը ցածր և միջին եկամուտ ունեցող տնային տնտեսությունների վրա պայմանավորված է սպառողական զամբյուղի կառուցվածքով, եկամուտների ճկունությամբ և խնայողությունների մակարդակով։ 1. Սպառողական զամբյուղի կառուցվածքը և ծախսերի անհամաչափությունը Ցածր և միջին եկամուտ ունեցող խմբերի համար գնաճն ավելի ծանր է ընկալվում, քան արտացոլվում է ընդհանուր վիճակագրական ցուցանիշներում։ Պարենային ապրանքների բարձր տեսակարար կշիռ. Ցածր եկամուտ ունեցող  տնային տնտեսությունների բյուջեի 40–60%-ը (իսկ ծայրահեղ աղքատության շեմին՝ ավելի քան 60%-ը) ուղղվում է առաջին անհրաժեշտության պարենային ապրանքներին (հաց, կաթնամթերք, բանջարեղեն, ձեթ): Զամբյուղի «Անկայունություն». Երբ ընդհանուր գնաճը 4.5–4.6% է, առաջին անհրաժեշտության պարենային ապրանքների գներն հաճախ աճում են ավելի արագ (օրինակ՝ 6–9%): Արդյունքում, այս խմբերի համար անհատական (իրական) գնաճը զգալիորեն գերազանցում է ազգային միջին ցուցանիշը: 2. Իրական եկամուտների էրոզիա (Գնողունակության անկում) Եկամտային խումբ Եկամտի աղբյուրներ Գնաճի...

  Ապշերոնի ռեժիմի պետականորեն հովանավորվող հայատյացությունը սոսկ ներքին խնդիր չէ , այլ ինստիտուցիոնալ քաղաքականություն՝ ուղղորդված Անկարայի և Կրեմլի տարածաշրջանային հավակնություններով։ Թուրքական ժողովուրդների հետ ոչ մի աղերս չունեցող Բաք վի ռեժիմը   վերածվել է արտաքին թելադրանքի գործիքի , որը դիտավորյալ բորբոքում է թուրք-հայկական երկդարյա էթնիկ թշնամանքը՝ բավարարելու իր ավտորի-տար հովանավորների շահերը։ Ժամանակակից աշխար - հաքաղաքական իրողություններում պետական մակարդակով արմատավորվող այս ատելությունը չի սահմանափակվում մեկ երկրով . այն վերածվում է պատերազմի վտանգի և ուղղակի սպառնալիք է միջազգային անվտանգությանը։    Բաքվի կողմից ատելության արտահանումն արդեն իսկ հանգեցրել է տարբեր երկրներում հայ համայնքների դեմ վանդալիզմի և բռնության։ Այս քաղաքականությունը ներքին անվտանգության ուղղակի սպառնալիք է արևմտյան ժողովրդավարությունների , այդ թվում՝ Միացյալ Նահանգների և Եվրոպայի համար , որտեղ հ...