ԼՈՒՅՍԻ ԿԱՆՉԸ

      Այս ուշագրավ քանդակը, որը թվագրվում է Հրաչյա  II -ի գահակալության ժամանակաշրջաով , ներկայացնում է ուրուարտական պանթեոնի գերագույն Դից՝  Սուրբ Դից  Հալդի ին։ Սուրբ Դից  Հալդի ին Ուրուարտուի պետական կրոնի կենտրոնական կերպարն էր, որին նվիրված էին գլխավոր տաճարները, հատկապես Մուսասին սրբավայրում, որը հիշատակվում է ինչպես ուրուարտական արձանագրություններում, այնպես էլ ասորեստանյան արքայական տարեգրություններում (Piotrovsky, The Ancient Civilization of Urartu , 1969; Salvini, Geschichte und Kultur der Urartäer , 1995)։   Սուրբ Դից  Հալդի ի պատկերը, որտեղ Նա կանգնած է առյուծի վրա, ունի խոր խորհրդանշական նշանակություն։ Առյուծը հին Առաջավոր Արևելքի պատկերագրության մեջ հանդիսանում էր գերիշխանության, ռազմական ուժի և աստվածային իշխանության համընդհանուր խորհրդանիշ ։ Ինչպես նշում է ուրուարտագիտության առաջատար մասնագետ Boris Piotrovsky -ն, Սուրբ Դից  Հալդի ին ներկայացվում էր որպես «պետական իշխանության աստվածային երաշխավոր և թա...

  Իսկ դուք գիտեի՞ք, որ Աշոտ Երկաթ ի ՁամուրՀայերը (հատուկ նշանակության գունդ, բաղկացած՝ 998 հոգուց) սնվում էին խաշով՝ սխտորով ու քացախով համեմված, որպեսզի իրենց մեջ սպանեն վայելքի ձգտումը։ Բաղադրատոմսը պարզ էր՝ կովի ոտքեր, սխտոր, քացախ և աղ։ Երբ արաբ դեսպանը փորձեց ՁամուրՀայերի ուտելիքը, զզվանքով թքեց ու ասաց. «Հիմա ես հասկանում եմ, թե ինչու են հայերն այդքան հեշտ գնում դեպի մահ։ Այսպիսի սննդով ապրելն ավելի սարսափելի է, քան մեռնելը»։ Բայց Աշոտ Երկաթ ի զինվորների կերակուրը շուտով պարտադիր դարձավ նաև պալատականների համար։ Բոլորը դա ուտում էին գիտակցաբար։ Հայոց արքան խստիվ արգելել էր առանձին, շքեղ ընթրիքները։ Զինվորներն ու հրամանատարները սնվում էին ընդհանուր ճաշարաններում։ Հարուստը ստիպված էր ուտել նույնը, ինչ աղքատը։ Այս ձևով, որը նա ընդօրինակել էր հին սպարտացիներից, փորձ էր արվում արմատախիլ անել հայերի մեջ տարածված նախանձը։ Չափավորությունը դառնում էր պետական քաղաքականություն։ Խաշի ամենօրյա օգտագործումը սպանում էր վայելքի սովորությունը։ Արքան գիտակցում էր՝ եթե մարդը կապվում է հարմա...

        1988 թ. փետրվարի 20-ին Արձախի (Լեռնային Ղարաբաղ) մարզային խորհրդի արտահերթ նստաշրջանը կայացրեց պատմական որոշում։ Սակայն այդ որոշումը չէր ծնվի, եթե չլիներ ժողովրդի ճնշումը։ Հազարավոր քաղաքացիներ հրապարակներում պարտադրեցին քաղաքական մարմնին ձևակերպել այն, ինչ արդեն դարձել էր համաժողովրդական կամք՝ վերամիավորում Հայաստանի հետ։ Պատգամավորները նախաձեռնող չէին։ Նրանք արձագանքում էին ժողովրդի պահանջին։ Պատմությունը պետք է հստակ արձանագրի այս ճշմարտությունը։ 1989թ. դեկտեմբերի 1 — վերամիավորումը հռչակվեց 1989 թվականի դեկտեմբերի 1-ին Հայաստանի ԽՍՀ Գերագույն խորհրդի և Արձախի ԻՄ խորհրդի համատեղ նիստում ընդունվեց վերամիավորման որոշում։ Այդ որոշման 3-րդ կետով. հռչակվեց Արձախի ԻՄ-ը Հայաստանի հետ վերամիավորելու փաստը, մարզի բնակչության վրա տարածվեցին Հայաստանի ԽՍՀ քաղաքացիության իրավունքները, գործադիր իշխանություններին հանձնարարվեց քաղաքական, տնտեսական և մշակութային կառույցների միաձուլում միասնական պետական համակարգում։ Սա պարզապես հայտարարություն չէր։ Սա իրա...

        Այսօր հայ հանրությանը փորձում են համոզել, թե «իրատեսությունը» պահանջում է հրաժարվել պատմական իրավունքներից, լռել Արձախից ադրբեջանական զավթիչների դուրս բերման մասին և մոռանալ Սևրի պայմանագիրն ու Վիլսոնի իրավարար վճիռը։ Մեզ ասում են՝ ընդունեք ստեղծված ուժերի հարաբերակցությունը, համակերպվեք պարտության մտքի հետ և հաշտվեք։    Հայաստանի պարտությունը 2020 թվականին, անկասկած  ազգային մեծ ողբերգություն է։ Սակայն պարտությունը երբեք չի նշանակում հրաժարում իրավունքներից։ Իսկ «պրագմատիզմը», եթե այն վերածվում է ազգային հիշողության և իրավական դիրքերից նահանջի, դառնում է ոչ թե պետական իմաստություն, այլ քաղաքական հարմարվողականություն։  Ժիրայր Լիպարիտյան ի առաջ քաշած թեզերը, որոնք կոչ են անում «ընդունել իրականությունը» և հրաժարվել «անհիմն ակնկալիքներից», առաջին հայացքից թվում են սթափության կոչ։ Սակայն հարց է ծագում․ արդյո՞ք իրականությունը ընդունելը նշանակում է հրաժարվել իրավական հիմքերից։     Սևրը չի վերացել Treaty of Sèvres -ը միջազգային...

  1. Ընդհանուր աշխարհագրական բնութագիր      Վանա լիճը Հայկական լեռնաշխարհի խոշորագույն լիճն է և տարածաշրջանի ամենանշանակալի բնական օբյեկտներից մեկը։ Այն գտնվում է Թուրքիայի կողմից զավթված Արևմտյան Հայաստանի Հանրապետության և պատմական Մեծ Հայքի Վասպուրական և Տուրուբերան նահանգների տարածքում` կոորդինատները38°38′N 42°49′E ։ Հիմնական ֆիզիկական ցուցանիշներ Լճի մակերեսը՝   3 755կմ² , Երկարությունը՝ մոտ 119 կմ , Լայնությունը՝ մինչև 51 կմ Առավելագույն խորությունը՝ մոտ 451 մ , Միջին խորությունը՝ մոտ 170 մ Ծավալը՝ ավելի քան 640 կմ³ , Բարձրությունը ծովի մակարդակից՝ մոտ 1640–1720 մ Ափագծի երկարությունը՝ մոտ 430 կմ, Ջրհավաք ավազանը՝ մոտ 12 500 կմ² Վանա լիճը համարվում է աշխարհի խոշոր անհոսք աղի լճերից մեկը ։ 2. Ծագում և երկրաբանական կառուցվածք     Վանա լիճը հիմնականում տեկտոնական ծագում ունի, ձևավորվել է հենց արարման ժամանակ   Շուրջ   25    գետեր լցվում են բնականից փակ ավազանը։ Վանա լիճ թափվող...

    Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզը (ԼՂԻՄ) ձևավորվել է 1923 թվականին՝ Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն ազգային-տարածքային քաղաքականության շրջանակում։ Դրա հիմքում ընկած էր ՌԿ(բ)Կ Կովկասյան բյուրոյի 1921 թ. հուլիսի 5-ի որոշումը, որով Լեռնային Ղարաբաղը թողնվեց Ադրբեջանի Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն կազմում՝ «լայն ինքնավարության» խոստումով։ Սակայն «Լեռնային Ղարաբաղի   Լուսանկարում Շուշիի ամրոցի վերականգնման առաջարկ Շուշի սոցիալ-կրթական և փորձագիտական կենտրոնի կողմից Ինքնավար Մարզ» անվանումը չէր պարունակում որևէ ազգային նույնականացում, չնայած բնակչության ճնշող մեծամասնությունը հայեր էին։ Նույն սկզբունքը կիրառվեց նաև Նախիջևանի պարագայում․ 1924 թվականին ստեղծվեց Նախիջևանի Ինքնավար Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն ՝ կրկին Ադրբեջանի կազմում։ Ուշագրավ է, որ թե՛ Լեռնային Ղարաբաղի, թե՛ Նախիջևանի անվանումներում բացակայում էր տարածքի պատմական-ազգային բնույթի հստակ արտահայտումը, մինչդեռ երկու տարածաշրջաններն էլ դարեր շարունակ ունեցել էին հայ...