ԼՈՒՅՍԻ ԿԱՆՉԸ

  Դա մի ժամանակ էր, երբ Արձախի հայերը, ապավինելով հայրենի լեռներն , խոսում էին քաջության լեզվով, իսկ արդարության համար ուղի  հաթողը սուրն էր։ XVII դարի սկզբներին, Արձախի Վանանդա գավառում, առասպելներ  էին պտտվում մի աղջկա մասին, որի անունը շշնջում էին թե՛ երկյուղով, թե՛ հիացմունքով՝ Գայանե։ Ասում էին՝ նրա գեղեցկությունը անգերազանցելի էր. մի հայացք՝ և ամենահզոր տղամարդը կորցնում էր կամքն ու խոհեմությունը։ Բայց նրա աչքերի խորքում միայն գեղեցկություն չէր բնակվում. այնտեղ թաքնված էր  սուր միտք և անսասան կամք, որոնք առավել վտանգավոր էին, քան ամենասուր սուրը։ Բազում իշխաններ, հարևան երկրներից ժամանած ազնվականներ, եկել էին նրա ձեռքը խնդրելու, սակայն բոլորը հեռացել էին՝ խոնարհված, բայց մերժված։ Ոչ ոք չկարողացավ նվաճել նրա սիրտը, քանզի Գայանեն ընտրում էր ոչ թե փառք կամ հարստություն, այլ ճշմարտություն և արժանապատվություն։ Նա ապրում էր Ավետարանոցում՝ իր հոր՝ իշխան Հուսեյնի, և իմաստուն մոր հետ։ Բայց խաղաղությունը, ինչպես հաճախ է լինում պատմության էջերում, կարճ կյանք ունեց...

    «Էս մորուքովը մեզ շատ տանջեց… զինվորներիցս շատերին հենց նա խփեց։ Երբ փամփուշտները վերջացան՝ դանակը հանեց ու անցավ ձեռնամարտի։ Ես հրամայել էի նրան կենդանի վերցնել… բայց անհնար էր։ Մեկը մյուսի հետևից գետնին էր տապալում տղերքիս… ստիպված գնդակահարեցինք նրան»։ Այսպես՝ անթաքույց հիացմունքով ու ներքին նախանձով, դիակների փոխանակության պահին խոստովանում էր թշնամու հրամանատարը։ Նա խոսում էր մի հայի մասին… մի այնպիսի հայի, որի նմանները ազգի ողնաշարն են։ Արշակ Սեդրակի Ղամբարյան։ Բայց նրան շատերն էին ճանաչում մեկ անունով՝ «Արջ» ։ Շենգավիթի թիվ 31 դպրոցի շրջանավարտը դեռ 18 տարեկանում զորակոչվեց բանակ։ Ուժեղ էր ոչ միայն բնավորությամբ, այլև մարմնով՝ խորհրդային տարիներին պրոֆեսիոնալ բռնցքամարտիկ էր։ Բայց նրա իրական պայքարը սկսվեց այն ժամանակ, երբ հայրենի հողը կանչեց։ 1989-ին՝ մասնակցելով ազգային ազատագրական շարժմանը, նա բանտարկվեց։ Սակայն բանտը չկարողացավ կոտրել նրա կամքը։ Ընդհակառակը՝ այնտեղ ավելի կոփվեց այն համոզմունքը, որ ազատությունը նվաճվում է ոչ թե խոսքերով, այլ պայքարով։ Երբ ...

  Ինչպե՞ս  հետ բերել Քուր Արաքսյան միջագետքն ու Մեծ Հայքի Փայտակարան նահանգը   Հարյուրամյակներ շարունակ մեզ կերակրել են մի ազգակործան թեզով. «Մենք քիչ ենք, բայց որակյալ (մեզ հայ են ասում) » ։ Այսօր առերեսվել ենք դաժան իրականությանը՝ չկա որակ առանց քանակի ։ Այն պահից, երբ մենք հավատա-ցինք մեր բացառիկ «որակին» և դադարեցինք մտածել քանակական ու կազ-մակերպչական էքսպանսիայի մասին, մենք ստորագրեցինք մեր պարտու-թյունը հաստատող փաստաթղթի տակ։                    Պատմական կողոպուտի անատոմիան   Այն, ինչ  այսօր անվանվում է «Ադրբեջան», իրականում աշխարհագրական հորինվածք է՝ կարկատված բնիկ ազգերի՝ հայերի, լեզգի-ների, թալիշների, ավարների և թաթերի հո-ղերի վրա։ 1920-ականներին Ադրբեջանական ԽՍՀ-ն ստեղծվեց ոչ թե որպես «ադրբեջանցիների» (թուրքերն ու թաթարները  1936թ. Ստալինի կախարդական փայտիկով դարձան այդպիսին), այլ որպես հայ-թուրքական ֆեդերատիվ հանրապետություն ։ Հայերը, լեզգիները, թալիշները, ավարները և թաթերը    տի...

   Մերձավորարևելյան թատերաբեմում իրադարձությունների դինամիկան հասել է կրիտիկական կետի: Իրանի Ազգային անվտանգության խորհրդի ուլտիմատումը և դրան հաջորդած ԱՄՆ-ի ավիահարվածները Թեհրանին փաստում են, որ դիվանագիտական գործիքակազմն այլևս սպառված է: Փաստ: 14-օրյա հրադադարը տևեց ընդամենը 12 ժամ: Եզրակացություն: Թղթի վրա ամրագրված պայմանավորվածությունները զրոյական արժեք ունեն, եթե դրանք չունեն ռազմական «ատամներ»: 2. Ուժի կիրառման աշխարհաքաղաքական օրինաչափությունները    «Մեծ հարցերը լուծվում են ոչ թե ճառերով ու քվեարկություններով, այլ երկաթով ու արյունով » :-Օտտո ֆոն Բիսմարկ Առաջավոր Ասիայում դարերով գործում է Ռեալպոլիտիկ -ի ամենադաժան բանաձևը. խաղաղությունը ոչ թե բարի կամքի դրսևորում է, այլ փոխադարձ զսպման արդյունք: Սուբյեկտայնություն: Ուժեղի հետ բանակցում են, թույլին՝ պարտադրում: Զսպման գործոն: Հրադադարը գործում է միայն այնքան ժամանակ, քանի դեռ հակառակորդի համար հարձակման գինը գերազանցում է սպասվող օգուտը: 3. Ժամանակակից պատերազմների բաղադրիչները Ազգային արժանապատվությու...

                Պատմական ճշմարտություն և քաղաքական նախագիծ : 20-րդ դարի սկզբին Հայկական լեռնաշխարհի արևելյան հատվածում՝ Հարավային Կովկասում, տեղի ունեցած քաղաքական վերաձևակերպումները ոչ միայն փոխեցին տարածաշրջանի քարտեզը, այլև վճռորոշ ազդեցություն ունեցան նոր ինքնությունների արհեստական ձևավորման վրա։ Այս գործընթացի ամենակնառու դրվագը «Ադրբեջան» անվան կիրառումն է և «ադրբեջանցի» էթնոնիմի ստեղծումը։ 1. Պատմական Ատրպատական և աշխարհագրական կեղծիք Պատմական բոլոր վստահելի աղբյուրներում Ատրպատական  անվանումը վերաբերել է բացառապես Արաքս գետից հարավ ընկած տարածքներին՝ ներկայիս Իրանի հյուսիսային նահանգներին ։ Իրանցի պատմաբանները փաստում են, որ Արաքսից հյուսիս ընկած տարածքները պատմականորեն կոչվել է Առան կամ Կովկասյան  Աղվանք   ( Ալբանիա ) ։ 2. Բազմազգ միջավայր  Արաքսից հյուսիս ընկած տարածքը երբեք չի եղել էթնիկապես միատարր։ Այստեղ դարեր շարունակ բնակվել են բնիկ ժողովուրդներ .       ուդիների, կրիզների, խինալուգնե...

    (Հայկական այլընտրանքային վարկած)     «Թուրք» եզրույթի իմաստաբանական ծագումը   Պատմության այլընտրանքային քննությունը ցույց է տալիս, որ էթնոնիմները հաճախ ձևավորվում են ոչ թե ինքնանվանմամբ, այլ հարևան ժողովուրդների տված բնորոշումների հիման վրա: Այս համատեքստում «թուրք» բառի ծագումնաբանությունը կարող է դիտարկվել հայերենի զտարյուն արմատների միջոցով: 1. «Թուր-ք»՝ Զինված ուժի նկարագրություն Ըստ այլընտրանքային պատմության , «թուրք» բառը կազմված է հայերեն «թուր» (սուր) արմատից և «ք» հոգնակիակերտ մասնիկից: Պատմական համատեքստ:  Ենիչերական գնդերի ձևավորման և օսմանյան էքսպանսիայի շրջանում հայ բնակչությունը նորահայտ զավթիչ-քոչվորնե-րին միշտ տեսել և  ընկալել  էր  նախևառաջ որպես թրերով զինված խմբա-վորումների: Իմաստը : «Թուր-ք» նշանակել է «թուր կրողներ» : Սա ոչ թե էթնիկական, այլ ֆունկցիոնալ անվանում է եղել, որը հետագայում հայերի կողմից տարածվելով՝ սկսել է կիրառվել օսմանցիների ստորին խավերի  նկատմամբ: 2. «Տաճիկ» և «Օսմանցի» եզր...