ԼՈՒՅՍԻ ԿԱՆՉԸ

  Պաշտոնական պատմագիտական տվյալներ ․ Պաշտոնական պատմագիտության համաձայն՝ համալիրի գլխավոր Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցին կառուցվել է 1212–1217 թվականներին՝ Զաքարյան իշխանապետության շրջանում, իշխան Գրիգոր Խլաթեցու կողմից: Գավիթը կառուցվել է 1222–1234 թվականներին, իսկ Սուրբ Պողոս-Պետրոս միանավ բազիլիկ եկեղեցին՝ 1270 թվականին: Սրբավայրի պատերին, մուտքերի ճակատակալ քարերին և խաչքարերին առկա վիմական արձանագրությունները (1212–1270 թթ.) հիշատակում են իշխաններ Գրիգոր և Վահան Խաղբակյաններին, Աբել և Երեմիա վանահայրերին: Այլընտրանքային դիտարկումներ և հարցադրումներ ․ Չնայած ներկայացված արձանագրությունները փաստում են 13-րդ դարի շինարարական և վերականգնողական աշխատանքները, դրանք լիարժեք պատասխան չեն տալիս տեղանքի իրական տարիքին և նախաքրիստոնեական շերտերի գոյությանը ․ Սրբատեղիի հնագույն արմատները և շարունակականությունը ․ Վանքին հարակից  ավանդությունները (օրինակ՝ 4-րդ դարի կույսերի/աղջիկների մենաստանի վերաբերյալ պատումները) վկայում են, որ 13-րդ դարի կառույցն իրականում բա...

    Մարդկության պատմության մեջ քիչ են այն հուշարձանները, որոնք կարող են մեկ քարարձանով վճռորոշ վկայություն տալ ամբողջ ժողովուրդների ու պետությունների հնագույն ծագման և աշխարհագրական սահմանների մասին: Իրանում՝ Զագրոսի լեռնաշղթայի վեհաշուք ժայռերի վրա, մ.թ.ա. 6-րդ դարից (մ.թ.ա. 520 թ.) վեր է հառնում Աքեմենյան տերության արքայից արքա Դարեհ I-ի կոթողային հրամանագիրը՝ Բեհիսթունյան արձանագրությունը:Այս եռալեզու կայսերական փաստաթուղթը (գրված հին պարսկերեն, էլամերեն և ակկադերեն/բաբելոներեն սեպագրերով) ոչ միայն անտիկ աշխարհի քաղաքական պատմության ամենավավերական աղբյուրներից է, այլև հայոց անվան, հայրենիքի և պետականության անհերքելի անձնագիրը հինաշխարհիկ քարտեզի վրա:   Երեք լեզու, երեք անվանում, մեկ անխախտ իրականություն :  Բեհիսթունյան արձանագրության առանցքային պատմագիտական արժեքներից մեկն այն է, որ այն հստակ նույնացնում է Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն ու նոր անվանումները՝ կամուրջ ձգելով Ուրարտուի (Արարատյան թագավորության) և Երվանդունյաց Հայաստանի միջև:   Հին պարսկ...

    Ապշերոնյան ռեժիմի քարոզչամեքենան (EDnews և այլ մեդիա հարթակներ) վերջերս տագնապով ահազանգում է հայ-հնդկական ռազմական գործընկերության որակական նոր փուլի մասին։ Ապշերոնյան ռեժիմի կողմի վերլուծաբանները հատուկ ընդգծում են, որ Հնդկաստանի զինված ուժերի սպաներն արդեն Հայաստանի Հանրապետության տարածքում «Ակաշ»   հակաօդային պաշտպանության համալիրների հատուկ վարժանքներ են անցկացնում հայ զինծառայողների համար։ Բաքվի ռեժիմը գիտակցում է. Երևանի և Նյու Դելիի հարաբերությունները դուրս են եկել զենքի սովորական «առք ու վաճառքի» տրամաբանությունից՝ վերածվելու են խորը օպերատիվ և մարտավարական դաշինքի։      Սակայն այն, ինչ Արձախը զավթած Բաքվի ռասիստական ռեժիմի կողմից  ներկայացվում է որպես «սպառնալիք», Հայաստանի Հանրապետության համար կենսական անվտանգային անհրաժեշտություն է։ Աշխարհաքաղաքական ընթացիկ իրողությունները փաստում են, որ ՀՀ-ի տարածքում հնդկական ռազմաօդային / հանգուցային ավիաբազայի հիմնումը ոչ միայն հնարավոր է, այլև դարձել է օրակարգային անհետաձգելի խ...

  ՄԱԿ-ի Մարդու իրավունքների խորհրդի 63-րդ նստաշրջանի ընթացքում «Christian Solidarity International» կազմակերպության հանրային շահերի պաշտպանության տնօրեն դոկտոր Ջոել Վելդկամպի հնչեցրած հայտարարությունը և դրան հարող իրողությունները վեր հանեցին արդիականության ամենացավոտ հարցերից մեկը։ Այս ամիս լրանում է երեք տարին այն օրվանից, երբ Ապշերոնի ռեժիմը լայնածավալ ագրեսիայի հետևանքով գրավեց Արձախը՝ այնտեղից ամբողջությամբ տեղահանելով  բնիկ հայ բնակչությանը։ Մինչ օրս Ապշերոնի ռեժիմը, օկուպացիոն ուժերը դուրս չբերելով Արձախից,  շարունակում է արգելել 150,000 բռնի տեղահանված բնիկ հայերի վերադարձը իրենց հայրենի տներ՝ կոպտորեն անտեսելով Արդարադատության միջազգային դատարանի 2023 թվականի նոյեմբերի 17-ի պարտադիր իրավական բնույթի որոշումը ։ Զուգահեռաբար, Բաքվի ռասիստական ռեժիմը շարունակում է քաղաքական դրդապատճառներով ապօրինաբար բանտարկված պահել հայ հարյուրավոր պատանդների, ինչպես նաև իրականացնել մշակու-թային եղեռն՝ ոչնչացնելով հայկական հոգևոր-մշակութային ժառանգությունը (այդ թվում՝ Շուշիի մերձակա...

  Սիրելի հայրենակիցներ . Այսօր, երբ մեր երկիրն ու հայությունն կանգնած են նոր ու բարդ մարտահրա-վերների առաջ, պատմությունը մեզ մատուցում է հիշարժան  մի դաս։ Հայոց մեծ բանաստեղծ Հովհաննես Թուման-յանի կյանքը միայն գրականություն չէ. այն պայքարի, արժանապատվության և դժվարությունների առաջ չընկրկելու վառ խորհրդանիշ է։ 1905–1906 թվականների հայ-թաթարական ընդհարումների ժամանակ Լոռվա ճանապարհներով հսկայական կապույտ նժույգով՝ Մարսով շրջող Հովհաննես Թումանյանը («Ժոկեյ» ծածկանունով, որով նրան հսկում էր ցարական Պահնորդական բաժանմունքը) ցույց տվեց իրական առաջնորդի կերպարը։ Առաջնորդություն առանց վախի. Նա երկու դրոշով (սպիտակ՝ խաղաղության և բանակցությունների, կարմիր՝ պաշտպանության) գնում էր հակառակորդի հետ բանակցելու՝ չնահանջելով անգամ առաջին կրակոցներից։ Վստահության հաղթանակ. Թումանյանին հաջողվեց հասնել նրան, որ հակառակորդ կողմերը վստահեն իրեն, հաշտվեն և վերջ դնեն արյունհեղությանը։    Սակայն, ց արական ինքնակալությունը,  չէր կարող ներել ազատատենչ ու արժանապատիվ մտավորականի հաշտար...

Հայկական հարցի դիվանագիտական պատմության մեջ ընդունված է առանցքային շեշտադրումներ կատարել 1920 թվականի Սևրի հաշտության պայմանագրի և ԱՄՆ նախագահ Վուդրո Վիլսոնի Իրավարար վճռի վրա Treaty of Sevres | Definition, Terms, Significance, & Facts - Britannica THE TREATY OF SEVRES AS THE LEGAL BASIS FOR THE ... ։ Այդուհանդերձ, ժամանակակից հայկական քաղաքական-իրավական դիսկուրսում հաճախ անտեսվում կամ ստվերում է մնում այն իրավական անկյունաքարը, որն ուղղակիորեն կանխորոշեց հետագա բոլոր միջազգային ակտերը. խոսքը 1914 թվականի հունվարի 26-ի (փետրվարի 8-ի) ռուս-թուրքական համաձայնագրի մասին է (հայտնի նաև որպես Հայկական բարենորոգումների ծրագիր) Ռուս-թուրքական համաձայնագիր (1914) 1914 Armenian reforms - Wikipedia ։ Այս հոդվածի նպատակն է վեր հանել այդ համաձայնագրի բացառիկ իրավական ուժը, ներկայացնել դրա գլխավոր ճարտարապետ Պողոս Նուբար Փաշայի դիվանագիտական հանճարը և ցույց տալ այն անխզելի իրավական շղթան, որը կապում է 1914 թվականի ակտը Վիլսոնյան իրավարարության հետ՝ որպես Արևմտյան Հայաստանի իրավունքների պաշտպա...