ԼՈՒՅՍԻ ԿԱՆՉԸ

  1941 թվականի հունիսի 22-ին Ազգային-ընկերվարական Գերմանիան հարձակվեց Խորհրդային Միության վրա՝ բացելով մարդկության պատմության ամենաարյունալի պատերազմներից մեկի նոր փուլը։ Ամեն տարի այս օրը ն խորհրդային կայսրությունից անկախացած պետություններում, այդ թվում նաև ՀՀ-ում նշվում էր որպես հիշատակի և վշտի օր։ Սակայն հայ ազգի համար այդ օրը պահանջում է ոչ միայն հիշողություն, այլև պատմական խորքային ըմբռնու մ։ Մենք իրավունք չունենք մոռանալու, որ պատերազմի նախօրեին Հայաստանի ԽՍՀ-ն անկախ պետություն չէր։ 1920 թ. անունակ հայ քաղաքական գործիչների մեղքով  կործանվեց Հայաստանի Առաջին Հանրապետությունը, իսկ հետագա տարիներին հայ ազգը ստիպված եղավ ապրել խորհրդային համակարգի պայմաններում։ Մոսկվայի և Կարսի պայմանագրերով հայկական պատմական տարածքների զգալի մասը դուրս մնաց Հայաստանի ԽՍՀ սահմաններից։ Նոր պայմաններին չհարմարված և նոր ռազմավարություն չմշակած եկեղեցին ենթարկվեց հալածանքների, հազարավոր մտավորական-ներ դարձան քաղաքական բռնաճնշումների զոհ, իսկ ազգային ինքնագիտակցությունը  բախվեց կոմունիստական...

  . «Ո՞վ է այսօր հիշում հայերի բնաջնջումը» ։ Ադոլֆ Հիտլերին վերագրվող այս խոսքերը պատմական պարզ հիշեցում չեն, այլ քաղաքական դաժան բանաձև։ Դրանք ապացուցում են մի անփոփոխ ճշմարտություն. երբ մարդկության դեմ կատարված հանցագործությունը չի ստանում համարժեք իրավական, քաղաքական և նյութական պատիժ, այն դառնում է նոր ոճրագործությունների կանաչ լույս և խթան։ 1894-1923թթ  Օսմանյան կայսրության և երիտթուրք-քեմալիստ ծայրահեղ ազգայնա-մոլական իշխանությունների կողմից Հայկական լեռնաշխարհը բռնազավթելու նպատակով ծրագրված և իրականացված բնիկ հայ ազգաբնակչության ցեղասպանությունն ու հայրենազրկումը  չարժանացավ միջազ-գային հանրության կողմից արմատական դատապարտման և արդարացի հատուցման։ Այս անպատժելիությունը ոչ միայն ճանապարհ հարթեց Եվրոպայի սրտում ծայրահեղա-կան ազգայնամոլության ծննդի ու Հոլոքոստի իրագործման համար, այլև ականապատեց հենց հայ ժողովրդի հետագա անվտանգությունը։        Հոլոքոստի արհավիրքից հետո հրեական ժողովուրդը քաղեց կարևորագույն դասը. սեփական անվտանգության միակ անշր...

Աշխարհակալության գաղափարը պատմության մեջ Մարդկության պատմության ընթացքում պարբերաբար ի հայտ են եկել այնպիսի պետական գործիչներ, որոնց հաջողվել է հաղթահարել իրենց ժամանակաշրջանի քաղաքական մասնատվածությունը և ստեղծել բազմազգ ու բազմամշակութային աշխարհակալություններ։ Նման տիրակալները ոչ միայն ընդարձակել են իրենց պետությունների սահմանները, այլև վերափոխել են ամբողջ տարածաշրջանների քաղաքական, տնտեսական և մշակութային կյանքը։ Հին Արևելքում այդպիսի գործիչ էր Կյուրոս Մեծը, որը հիմնադրեց Աքեմենյան աշխարհակալությունը։ Հելլենիստական աշխարհում այդ դերը ստանձնեց Ալեքսանդր Մակեդոնացին, որի արշավանքները միավորեցին Հունաստանը, Եգիպտոսը, Միջագետքը և Իրանը մեկ քաղաքական համակարգի մեջ։ Հռոմեական աշխարհում նման նշանակություն ունեցան այն կայսրերը, որոնց օրոք Հռոմը վերածվեց հայտնի աշխարհի գլխավոր գերտերության։ Սակայն համաշխարհային պատմության մեջ հաճախ ստվերված է մնում մեկ այլ անուն՝ Տիգրան Բ Մեծը, որի ստեղծած տերությունը մ.թ.ա. առաջին դարում դարձավ Առաջավոր Ասիայի ամենահզոր քաղաքական ուժը։ Կյուրոսը, Ալեքսանդրը...

  Հայկական լեռնաշխարհի արևելյան՝ Այսրկովկասյան անտառապատ լեռների մեջ, ներկայիս Տավուշի մարզում, Դիլիջանից ոչ հեռու, գտնվում է մի հնագույն սրբավայր, որն այսօր հայտնի է Հաղարծին անունով։ Պաշտոնական պատմագրությունը այն ներկայացնում է որպես միջնադարյան հայկական վանական համալիր, որի հիմնական կառույցները թվագրվում են X–XIII դարերով։ Սակայն գոյություն ունեն նաև այլ տեսակետներ, որոնց համաձայն սրբավայրի իրական պատմությունը շատ ավելի հին է և հասնում է նախաքրիստոնեական ժամանակաշրջաններին։ Մեր ուսումնասիրությունների համաձայն՝ «Հաղարծին» անվանումը կարող է լինել ավելի ուշ շրջանի ձևափոխված տարբերակ։ Ըստ մի շարք հետազոտողների՝ սկզբնական անվանումը եղել է Հախարծին ,և անվան հետագա փոփոխությունները պայմանավորված են եղել պատմական և գաղափարական գործընթացներով։ Պաշտոնական բացատրության համաձայն՝ սրբավայրի անվանումը կապված է արծվի հետ։ Ըստ ավանդության՝ համալիրի օծման ժամանակ արծիվ է ճախրել գլխավոր եկեղեցու գմբեթի վրա, և այդ իրադարձությունից էլ առաջացել է «Հաղարծին» անվանումը՝ «հաղ» (խաղ) և «արծին» (արծի...

  Այսօր աշխարհը փոխվում է մեծ արագությամբ, և Հայաստանի Հանրապետության համար կենսական է հասկանալ իր տեղն ու դերը այս նոր իրականությունում: Որո՞նք են մեր հիմնական մարտահրավերներն ու զարգացման ուղիները: 1.  Խոշոր ուժերի խաչմերուկում . Հայաստանի Հանրապետությունը գտնվում է մի տարածաշրջանում, որը կապում է Եվրոպան, Ռուսաստանը, Մերձավոր Արևելքը և Կենտրոնական Ասիան: Այս աշխարհագրական դիրքի պատճառով մեր տարածաշրջանով հետաքրքրված են համաշխարհային և տարածաշրջանային խոշոր խաղացողները՝ Ռուսաստանը, Թուրքիան, Իրանը, Չինաստանը, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները և Ֆրան-սիան : Սա մեզ համար թե՛ մեծ ռիսկ է, թե՛ նոր հնարավորություն: Բարդ անվտանգային միջավայր. Մեր հիմնական մարտահրավերը շարու- նակում է մնալ հարաբերությունները Արձախի ինքնիշխան Հանրապետության տարածքը զավթած  Ապշերոնի ռեժիմի հետ  և տարածաշրջանային ուժերի հավասարակշռումը: Անվտանգության տեսանկյունից Հայաստանի Հանրա-պետությունը չի կարող ամբողջությամբ հենվել միայն մեկ արտաքին բևեռի վրա: Տնտեսական կապերի բազմազանեցում (դիվերսիֆիկացիա)...

    Մանկության որոշ հիշողություններ տարիների ընթացքում չեն խամրում։ Դրանք վերածվում են ազգային հիշողության մասի։   Հայոց հեքիաթային Շուշի քաղաքի հին կինոթատրոնում,  պատանի տարիներին, մենք դիտում էինք «Կաշվե գուլպան» ֆիլմը։ Էկրանին հայտնվում էր Չինգաչգուկը՝ հպարտ, ազատասեր, աննկուն հնդկացին։ Նա կռվում էր ոչ միայն իր ցեղի, այլև արժանապատվության, ազատության և պատմական արդարության համար։ Մենք՝ այն ժամանակվա հայ պատանիներս, ֆիլմի մեջ  տեսնում էինք աշխատավոր  հայ Ազգի ճակատագիրը։   Մեր պատկերացրած  Չինգաչգուկը այլևս  հնդկացի չէր։ Նա մեզանից մեկն էր։ Նա պայքարում էր այնպես, ինչպես պիտի պայքարեր հայը՝ իր Հայրենիքի, իր ժողովրդի և իր ինքնության համար։ Տարիներ անց, ապշերոնյան գաղութատերերի դեմ Արձախի բնիկ հայերիս 1988-1994թթ. ազգա-յին ազատագրական պայքարի ընթացքում ականատես դարձանք հայոց պատմության   «Չին-գաչգուկներին»։ Նրանք կրում էին այլ անուններ.  Աշոտ, Լեոնիդ, Կարո, Վոլոդյա , Մոնթե և այլն: Եվ նրանց թիվը հասնում էր մի քանի հազ...