ԼՈՒՅՍԻ ԿԱՆՉԸ

    Արձախի Հանրապետության (ԼՂՀ) դեմ իրականացված ապշերոնյան ռեժիմի ագրեսիան, շրջափակումը և 2023 թ. սեպտեմբերի բռնի տեղահանումը  օրակարգից չեն հեռացնում Արձա- խի բնիկ հայության հավաքական իրավունքների, այդ թվում՝ ապշերոնյան օկուպացիոն ուժերի դուրս բերումից հետո  վերադարձի , սեփականության և կորսված ազգային հարստության փոխհատուցման հարցերը: Պաշտոնական վիճակագրական տվյալները փաստում են այն հսկայական կենսական, տնտեսական և մշակութային տարածքի՝ Արձախի ինքնահռչակ Հանրապետության մասին, որը հայաթափվել է Բաքվի ռասիստական ռեժիմի կողմից պետական մակարդակով իրականացված էթնիկ զտումների հետևանքով:     Ընթերցողներին հիշեցնենք, որ Արձախի Հանրապետության անկախությունը կամ ինքնորոշ-ման իրավունքը, միջազգային իրավունքի տեսանկյունից, պաշտոնապես չի ճանաչվել ՄԱԿ-ի անդամ որևէ պետության կողմից։ Այնուամենայնիվ, տարիների ընթացքում հետխորհրդային տարածքում ձևավորված և մասամբ ճանաչված կամ չճանաչված (ինքնահռչակ) մի շարք հանրապետություններ պաշտոնապես ճանաչել են Արձախի անկախությունը և նույնիսկ ...

Բիթլիսի լուսանակարը 1906թ.    Լուսանկարում պատկերված է Արևմտյան Հայաստանի Հանրապետու-թյան հին Բիթլիս քաղաքից  1906 թվականին լուսանակարված  մի տեսարան՝ ։ Քարաշեն տները, կամարակապ մուտքերը, լեռան լանջերին փռված թաղամասերն ու հեռվում բարձրացող բերդաբարձունքը կարծես պատմում են մի քաղաքի մասին, որի արմատները ձգվում են հազարամյակների խորքը։ Տարբեր ժամանակներում քաղաքը հայտնի է եղել  Բադլիս, Բեթլիս, Բիթլիս,  Աբի-Բիթլիս, Ապի-Բիթլիզ,  Պիթլիզ, Պիտլիս,  Բալալեզա, Բալալեյսա,  Բեդլիս, , Շահաստան Բաղեշ,  Բաղաղեշ,   Սալնաձոր և Սալնոձոր անուններով: Հանդիսանում Թուրքիայի կողմից զավթված Արևմտյան Հայկականի Հանրապետության  կար-եվորագույն քաղաքներից մեկը։ «Բաղաղէշ» կամ   «Բաղէշ»  անվանումն առաջին անգամ հիշատակվում է VII դարի պատմիչ Սեբեոսի «Պատմության» մեջ, իսկ Վարդան Արևելցին այն վերագրում է Բզնունիք գավառին։    Տեղական ավանդությունը քաղաքի հիմնադրումը կապում է Ալեքսանդր Մակեդոնացու անվան հետ։ Ըստ այդ պատմության՝ Ալեք...

  Հայ-ռուսական հարաբերություններ ը դիտարկելիս սովորաբար հանդիպում ենք երկու ծայրահեղ գնահատականների։   «Աբովյանական տեսակետի» համաձայն՝ Ռուսաստանը եղել է հայ ժողովրդի փրկիչն ու բնական դաշնակիցը։ Ազգայնական տեսակետի համաձայն՝ Ռուսաստանի բոլոր վարչակարգերը մշտապես վարել են հակահայկական քաղաքականություն։ Ս ակայն, պ ատմություն ն ավելի բարդ է, քան քաղաքական կարգա-խոսները։    Վերջին երեք դարերի իրադարձությունները ցույց են տալիս, որ խնդրի էությունը ոչ թե «սիրո» կամ «ատելության» մեջ է, այլ երկու ազգերի  ռազմավարական նպատակների միջև գոյացած հակասության։ Ռուսաստանի համար Հ յսրկ ովկասը եղել է անվտանգության, ազդեցության և աշխարհաքաղաքական վերահսկողության գոտի։ Հայ Ազգ ի համար Հայկական լեռնաշխարհն եղել է Ա զգ ի հարատևմ ան, անվտանգության և պետականության վերականգնման տարածք։   Երբ այս երկու նպատակները համընկել են, ձևավորվել է համագոր-ծակցություն։ Երբ դրանք սկսել են հակասել միմյանց, առաջացել են ճգնաժամեր։ Հայկական ակնկալիքը   18-րդ դարում, ե...