ԼՈՒՅՍԻ ԿԱՆՉԸ

    Այսօր Շահեն Մեղրյան ի հիշատակի օրն է… Խոնարհվում ենք Շահումյանի արծվի, հայդուկապետ Շահեն Զինավորի  Մեղրյան ի լուսավոր հիշատակի առաջ՝ մարդ, ով իր ամբողջ կյանքը նվիրեց հայրենիքին։ Նա ծնվել է 1952 թվականի հունվարի 2-ին՝ Գուլիզտան գյուղում, Շահումյանի շրջանում՝ մի հողում, որի ազատության համար էլ հետագայում կդառնար աննահանջ պայքարի խորհրդանիշ։ Շահենի մարտական ուղին սկսվեց դեռևս 1990 թվականին, երբ Շահումյանի ինքնապաշտպանության առաջին գործողությունը տեղի ունեցավ Մանաշիդում ։ Հունվարի 12-13-ին ադրգեյական ռասիստ-զինյալների ներխուժումը կասեցվեց  նոր կազմավորված կամավորական ջոկատների կողմից՝ Շահենի մասնակցությամբ։ Այդ ճակատամարտը դարձավ ապացույց, որ հայը կարող է պաշտպանել իր տունը մինչև վերջ։ 1991 թվականի ծանր օրերին, «Կոլցո» գործողությունից հետո, երբ ընկավ Գետաշեն-Մարտու-նաշենը և Շահումյանի վիճակը կտրուկ վատացավ, Շահեն Մեղրյանը ոչ միայն չընկրկեց, այլ կազմակերպեց հակահարձակում։ Սեպտեմբերի 14-19-ին նրա ղեկավարությամբ ազատագըր-վեցին Էրքեջը, Բուզլուխը և Մանաշիդը ՝ դ...

  Աշխարհի խոշոր ավազակապետերը քարտեզների վրա դարեր ի վեր  կամայա-կան փոփոխել են սահմանները իբրև հասարակ գծեր: Բայց կան սահմաններ,  որոնք ոչ թե գծված , այլ կնքված են բնիկ Հայ Ազգի հավաքական արյամբ ։   Արձախ ը Սուրբ  Սրբոց Արարչի կողմից հայությանը  տր վ ած   տուն   է։ Այն , իբրև   քարտեզի վրա յի  գծված սահման ։ Արձախ ը մարդկային ոգու հաղթանակն է նյութի նկատմամբ։ Այս գաղափարը չի ծնվել երեկ։ Այն կոփվել է դարերի հնոցում։ Դեռ 1905-1920 թվականներին , երբ Ռուսական կայսրությունը ցնցվում էր կլանող  քաոսից, Արձախը դարձավ այն անսասան ժայռը, որին բախվելով՝ նահանջեց մահմեդա-կան մոլեռանդ ծայրահեղականությունը։ Այդ ժամանակ մեր պապերը հասկա-ցան՝ ազատությունն ընտրություն է, որը պետք է վաստակել ամենօրյա կռիվ-ներով։ Անհավասար մարտ և ոգու հաղթանակ Պատմությունը դեռ պիտի սթափվի այն իրողությունից, թե ինչպես 2020-ի   44 օրերի  ընթացքում Արձախի փոքրաթիվ քաջերը կենաց ու մ...

                            Միջազգային հարաբերությունների պատմության մեջ պետությունների ղեկավարների հայտարարությունները հաճախ դառնում են այն «բանալին», որը բացում է իրական մտադրությունների և իրավական պատասխանատվության դռները։ Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի հայտարարությունը, որտեղ նա նույն հարթության վրա է դնում Լիբիան, Իսրայելը և Արձախը , ունի ոչ միայն քաղաքական, այլև իրավական նշանակություն։   Էրդողանը հայտարարել է, որ Թուրքիան կարող է գործել Իսրայելում այնպես, ինչպես նախկինում գործել է Լիբիայում և Ա ր ձ ա խ ում, ինչը փաստացի ներկայացնում է այդ տարածքները որպես համադրելի ռազմական գործողությունների   թատերաբեմ ։   I. Իրավական նույնականացում և միջազգային պրակտիկա   Միջազգային իրավունքի նախադեպային պրակտիկան հաստատում է, որ պետությունների պաշտոնական հայտարարությունները կարող են դիտարկվել որպես պետական դիրքորոշման արտահայտություն։   Օրինակ՝ Միջազգային դատարանի «Նիկարագուա ն  ընդդ...

  Դա մի ժամանակ էր, երբ Արձախի հայերը, ապավինելով հայրենի լեռներն , խոսում էին քաջության լեզվով, իսկ արդարության համար ուղի  հաթողը սուրն էր։ XVII դարի սկզբներին, Արձախի Վանանդա գավառում, առասպելներ  էին պտտվում մի աղջկա մասին, որի անունը շշնջում էին թե՛ երկյուղով, թե՛ հիացմունքով՝ Գայանե։ Ասում էին՝ նրա գեղեցկությունը անգերազանցելի էր. մի հայացք՝ և ամենահզոր տղամարդը կորցնում էր կամքն ու խոհեմությունը։ Բայց նրա աչքերի խորքում միայն գեղեցկություն չէր բնակվում. այնտեղ թաքնված էր  սուր միտք և անսասան կամք, որոնք առավել վտանգավոր էին, քան ամենասուր սուրը։ Բազում իշխաններ, հարևան երկրներից ժամանած ազնվականներ, եկել էին նրա ձեռքը խնդրելու, սակայն բոլորը հեռացել էին՝ խոնարհված, բայց մերժված։ Ոչ ոք չկարողացավ նվաճել նրա սիրտը, քանզի Գայանեն ընտրում էր ոչ թե փառք կամ հարստություն, այլ ճշմարտություն և արժանապատվություն։ Նա ապրում էր Ավետարանոցում՝ իր հոր՝ իշխան Հուսեյնի, և իմաստուն մոր հետ։ Բայց խաղաղությունը, ինչպես հաճախ է լինում պատմության էջերում, կարճ կյանք ունեց...

    «Էս մորուքովը մեզ շատ տանջեց… զինվորներիցս շատերին հենց նա խփեց։ Երբ փամփուշտները վերջացան՝ դանակը հանեց ու անցավ ձեռնամարտի։ Ես հրամայել էի նրան կենդանի վերցնել… բայց անհնար էր։ Մեկը մյուսի հետևից գետնին էր տապալում տղերքիս… ստիպված գնդակահարեցինք նրան»։ Այսպես՝ անթաքույց հիացմունքով ու ներքին նախանձով, դիակների փոխանակության պահին խոստովանում էր թշնամու հրամանատարը։ Նա խոսում էր մի հայի մասին… մի այնպիսի հայի, որի նմանները ազգի ողնաշարն են։ Արշակ Սեդրակի Ղամբարյան։ Բայց նրան շատերն էին ճանաչում մեկ անունով՝ «Արջ» ։ Շենգավիթի թիվ 31 դպրոցի շրջանավարտը դեռ 18 տարեկանում զորակոչվեց բանակ։ Ուժեղ էր ոչ միայն բնավորությամբ, այլև մարմնով՝ խորհրդային տարիներին պրոֆեսիոնալ բռնցքամարտիկ էր։ Բայց նրա իրական պայքարը սկսվեց այն ժամանակ, երբ հայրենի հողը կանչեց։ 1989-ին՝ մասնակցելով ազգային ազատագրական շարժմանը, նա բանտարկվեց։ Սակայն բանտը չկարողացավ կոտրել նրա կամքը։ Ընդհակառակը՝ այնտեղ ավելի կոփվեց այն համոզմունքը, որ ազատությունը նվաճվում է ոչ թե խոսքերով, այլ պայքարով։ Երբ ...

  Ինչպե՞ս  հետ բերել Քուր Արաքսյան միջագետքն ու Մեծ Հայքի Փայտակարան նահանգը   Հարյուրամյակներ շարունակ մեզ կերակրել են մի ազգակործան թեզով. «Մենք քիչ ենք, բայց որակյալ (մեզ հայ են ասում) » ։ Այսօր առերեսվել ենք դաժան իրականությանը՝ չկա որակ առանց քանակի ։ Այն պահից, երբ մենք հավատա-ցինք մեր բացառիկ «որակին» և դադարեցինք մտածել քանակական ու կազ-մակերպչական էքսպանսիայի մասին, մենք ստորագրեցինք մեր պարտու-թյունը հաստատող փաստաթղթի տակ։                    Պատմական կողոպուտի անատոմիան   Այն, ինչ  այսօր անվանվում է «Ադրբեջան», իրականում աշխարհագրական հորինվածք է՝ կարկատված բնիկ ազգերի՝ հայերի, լեզգի-ների, թալիշների, ավարների և թաթերի հո-ղերի վրա։ 1920-ականներին Ադրբեջանական ԽՍՀ-ն ստեղծվեց ոչ թե որպես «ադրբեջանցիների» (թուրքերն ու թաթարները  1936թ. Ստալինի կախարդական փայտիկով դարձան այդպիսին), այլ որպես հայ-թուրքական ֆեդերատիվ հանրապետություն ։ Հայերը, լեզգիները, թալիշները, ավարները և թաթերը    տի...