ԼՈՒՅՍԻ ԿԱՆՉԸ

  « Այսօր, երբ հայոց պետականության գոյության հիմքերն են սասանվում, գլխավոր և անհետաձգելի հրամայականը մեկն է՝ սթափվել ու միավորվել համազգային կամքով ։ Հայաստանի Հանրապետության ազգային-պետական շահերի պաշտպանությունը թուրքամետ և զիջողական տարրերից այլևս լոկ քաղաքական խնդիր չէ, այլ մեր տեսակի ինքնապաշտպանության և գոյատևման բնազդի հարց։ Պարտվողականության և հանձնվողականության այս կործանարար ընթացքը կասեցնելու, Հայաստանի Հանրապետության միջազգային հեղինակությունը վերականգնելու միակ ծանրակշիռ խաղաթուղթը Արձախի Հանրապետության տարածքից ապշերոնյան վարչակարգի գլխակերների զորամիավորումների դուրս բերումն է  ։ Սա պատմական և իրավական արդարության վերականգնում է, որը հնարավոր է իրագործել միայն ու միայն հետևյալ հստակ նախապայմանների դեպքում. 1. Ազգային Կառավարության Ձևավորում և Ոգու Հեղափոխություն Ներկայիս կործանարար, կապիտուլյացիոն կուրսի անհապաղ կասեցումը պահանջում է իշխանափոխություն և իսկական Ազգային Համաձայնության կառավարության ձևավորում : Միջազգային օրինակ. 1939-1940 թթ. Ձմեռային պատե...

    1920 թվականից սկսած ՝ միջազգային իրավունքի տեսանկյունից օրինակարգություն չունեցող և չճանաչված երկու վարչակարգեր՝ բոլշևիկյան Ռուսաստանն ու քեմա-լական Թուրքիան, հակաիրավական քաղաքական և ռազմական դաշինքի պայմաններում ձեռնամուխ եղան մի-ջազգայնորեն ճանաչված, ինքնիշխան Հայաստանի Հանրապետության տա-րածքների բռնազավթմանն ու բաժան-մանը։ Այս անօրինական ռուս-թուրքա-կան պայմանավորվածությունների և ուժի կիրառման հետևանքով՝ ՀԱՅԱՍՏԱ-ՆԸ զրկվեց իր ինքնիշխան տարածքներից, որոնք հանդիսացել, հանդիսանում և լինելու են հայ Ազգի բնօրրանն ու պատմական ՀԱՅՐԵՆԻՔԸ՝ ենթարկվելով ապօրինի բռնակցման և արտաքին վերահսկողության։ Չբավարարվելով Հայաստանի Հանրապետությունից զավթած արևելյան հատվածի բռնի խորհրդայնացմամբ և ինքնիշխանության սահմանափակմամբ՝ Խորհրդային Ռուսաստանը, նպատակ ունենալով կանխել հայ ԱԶԳԻ ազգային վերածնունդն ու անկախ պետականության վերականգնման հնարավորությունը, դիմեց հաջորդ հակաիրավական քայլին։ 1921 թ. հուլիսի 5-ին Խորհրդային Ռուսաստանի կոմունիստական   կուսակցության կենտկոմի կովկասյան...

  Վերջին օրերին համացանցում տարածված՝ ՀՀ վարչապետի հասցեին սպառնալիքներ պարունակող տեսանյութը բնական անհանգստություն է առաջացրել հանրության մեջ։ Հայտարարվել է նաև, որ դեպքի առթիվ հարուցվել է քրեական վարույթ։ Սակայն մինչ քննությունը կտա հստակ պատասխաններ, կարծում եմ՝ մենք պարտավոր ենք իրավիճակին մոտենալ ոչ թե հույզերով, այլ սառը քաղաքական մտածողությամբ։ Այս պատմության շուրջ այսօր շրջանառվում են մի քանի տարբեր սցենարներ։ Առաջին վարկածը ենթադրում է, թե դա կարող էր լինել ար4ախյան որևէ խմբի նա-խաձեռնություն։ Սակայն, դժվար է հավատալ, որ շուրջ երեսունութ տարվա ռազ-մական գոտի հանդիսացող Արձախի քաղաքական և ազգային պայքարի միջավայրում ձևավորված որևէ լուրջ շրջանակ կարող էր ընտրել նման գործելակերպ։ Երեսուն տարվա ընթացքում Արձախում տեղի են ունեցել տասնյակ ընտրություններ, ներքա-ղաքական լարված փուլեր, ծանր հակասություններ, բայց քաղաքական պայքարը հիմնականում մնացել է ժողովրդավարական պետականության տրամաբանության շրջանակներում։  Ըստ իս, նման տեսանյութն առաջին հերթին մտված է վնասելու արձախա...

   Պաշտոնական պատմագրությունը դարեր շարունակ ձևավորել է Չինգիզ խանի կերպարը որպես դասական մոնղոլոիդ տիրակալի՝ օգտագործելով «թաթար-մոնղոլական լուծ» եզրույթը որպես գաղափարական հենք։ Սակայն ժամանակակից այլընտրանքային հետազոտությունները և մարդաբանական տվյալները թույլ են տալիս կասկածի տակ դնել այս կարծրատիպը՝ առաջ քաշելով տիրակալի արիական-հայկական ծագման հիմնավոր վարկածը։ 1. Էթնո-մարդաբանական վկայություններ. Տարիմյան մումիաներ Ասիայի խորքում եվրոպոիդ տարրի առկայության ամենածանրակշիռ ապացույցը Չինաստանի Ույգուրական ինքնավար շրջանում հայտնաբերված Տարիմյան մումիաներն են։ Դրանց գենետիկական և արտաքին բնութագրերը (բարձր հասակ, բաց գույնի մազեր, եվրոպոիդ դիմագծեր) փաստում են, որ տարածաշրջանի հնագույն էլիտան՝ սկյութա-արիացիները, պատկանել են հնդեվրոպական արմատներին։ 2. «Ճէն քեծ խալ». Ստուգաբանական նոր մոտեցում      Պատմաբան Վիկտոր Երմոլովի և այլ հետազոտողների համաձայն՝ տիրակալի իրական անունը ոչ թե թյուրքական «Դէնգիզ» (օվկիանոս) արմատից է սերում, այլ ունի չինական-արի...

      «Մենք պատրաստ պիտի լինենք։ Բայց ոչ որպես հավերժ ողբացող ժողովուրդ, այլ որպես կազմակերպված ազգ, որը գիտի իր պատմությունը, հաշվարկում է իր ներկան և կառուցում է իր ապագան»։     Թիֆլիսում հրատարակվող ԶԱՆԳ թերթի 1906 թվականի սեպտեմբերի 3-ի համարում հանդիպեցի Շուշիից ուղարկված մի ուշագրավ տեղեկության։   « Գիշերվա մթության մեջ կրակոցներ, ահաբեկված բնակիչներ, և հայ կնոջ նույն հարցը․             - Էլի՞ կռիվ է...» Ավելի քան մեկ դար անց այդ հարցը՝ դամոկլյան սրի պես, դեռ կախված է մեր գլխին։   Մեծ Հայքի 10-րդ նահանգ Արձախի կրթա-մշակութային կենտրոն Շուշին եղել է, կա և լինելու է հայության ինքնության, մշակույթի և պայքարի կարևոր  խորհրդանիշներից մեկը։  Սակայն պատմությունը միայն վշտով կամ հպարտությամբ հիշելը բավարար չէ։ Պետք է հասկանալ  նրա տված իմաստուն դասերը։  Այսօր շատերն են հարցնում ․ - Ո՞րն է լուծումը։  - Ո՞վ պիտի ստանձնի պատասխանատվությունը։ Պատասխանը մեկ ուժեղ անհատի և մեկ գիտակից և պատասխ...

    Մեզ հասանելի աղբյուրներն ու փաստերը թույլ են տալիս ստեղծել մի հրապարակում, որն  ունի անհերքելի վավերագրական հիմք: Այն ցույց է տալիս Արձախի հիմնախնդրի խորքային՝ դեռևս 19-րդ դարի սկզբից եկող արմատները:   Այն ամենը, ինչ սկսվեց որպես Հայկական լեռնաշխարհի արևելյան մասի ռազմական նվաճում ցարիզմի կողմից, 1813 թ. Գուլիզտանի հաշտության պայմանագրով ստացավ իր իրավական կնիքը: Ռուսական կայսրությունը, որն իր հայացքն ուղղել էր դեպի տաք հարավ, Արձախն ամրագրեց որպես իր գաղութատիրական տիրույթ:    Բայց ինու՞ ռուսական կողմի համար «նվաճված տարածքը» ձևակերպման փոխարեն հայությանը պարտադրվեց իբրև ազատագրում պարսկական գաղութային լծից:  Թվերի լեզուն (1805-1823 թթ.) Եթե դիմենք ցարական զինվորականների անցկացված մարդահամարներին, ապա պատկերը պարզից էլ պարզ է: 1800-ականների սկզբին Արձախի հինգ իշխանությունների տարածքում բնակչության ճնշող մեծամասնությունը՝ 84,6 %-ը , հայեր էին՝ տեղաբնիկներ, որոնց նախնիները դարերով մշակել են այս հողը: Թաթարական տարրը կազմում էր ընդամենը 14,7 %:...