ԼՈՒՅՍԻ ԿԱՆՉԸ

(Իրավական հիմնավորումներ և պատմության դասերը): 1990–1995 թվականներին ՀՀ Գերագույն խորհրդի պատգամավոր Մեխակ Գաբրիելյանը վերջերս  Step1.am -ին   տված հարցազրույցում ընդգծեց մի միտք, որը շարունակում է մնալ հայկական քաղաքական ու իրավական քննարկումների առանցքում. Արձախի հարցը իրավաբանորեն փակված չէ ։ Այս պնդումը շատերի կողմից ընկալվում է որպես քաղաքական հայտարարություն։ Սակայն միջազգային իրավունքի պատմությունը ցույց է տալիս, որ տարածքային հակամարտությունների վերջնական կարգավիճակը որոշվում է ոչ միայն ռազմական իրադարձություններով, այլև իրավական գործընթացներով, միջազգային համաձայնություններով և պատմական շարունակականությամբ։ Իրավունքը տարբերակում է փաստացի վերահսկողությունն ու իրավական կարգավիճակը Միջազգային իրավունքում ընդունված է տարբերակել փաստացի վերահսկողությունը (de facto) և իրավական կարգավիճակը (de jure) ։ Պատմությունը բազմիցս ապացուցել է, որ որևէ տարածքի նկատմամբ վերահսկողության կորուստը ինքնին չի նշանակում տվյալ ժողովրդի իրավունքների վերջնական վերացում։Եվ բնիկ արձախ...

 Հաճախ մեծ հայտնագործությունները սկսվում են մի փոքրիկ դիտարկումից։ Հենց այդպիսի հետաքրքիր հարցադրում է վերջերս ներկայացրել հրապարակախոս Ալբերտ Միքայելյանը , ուշադրություն հրավիրելով այն հանգամանքի վրա, թե ինչպես է Չինաստանում գրվում և արտասանվում Հայաստանի անունը։ Ըստ գիտնականի վկայության, Հայաստանը չինարենում գրվում է հետևյալ չորս հիերոգլիֆներով.                           亞美尼亞 և արտասանվում է մոտավորապես  «Յամեյնիյա» ( Yàměiníyà ) ։  Դիտարկելով  յուրաքանչյուր հիերոգլիֆ  առանձին,  Ալբերտ Միքայելյանը  ստանում է հետա-քըրքրական մի պատկեր. 亞 (Yà) – Ասիա, 美 (Měi) – գեղեցիկ, 尼 (Ní) – միանձնուհի, կրոնական կին, 亞 (Yà) – Ասիա։  Ինձ հետաքրքրեց գիտնականի առաջին հայացքից ստացած  անսովոր  պատկերը՝ «Ասիա – գեղեցիկ – միանձնուհի – Ասիա» ։  ի՞նչ է ասում լեզվաբանությունը Ժամանակակից չինագիտության համաձայն, երկրների անվանումների մեծ մասը չինարենում փոխանցվում է նախևառաջ հնչյունակա...

  1918 թ.ը հայ ժողովրդի պատմության ամենածանր շրջադարձային հանգրվաններից մեկն էր։ Մի կողմից ստեղծվեց Հայաստանի 1-ին Հանրապետությունը, որը ժառանգել էր պատերազմից քայքայված երկիր, հարյուր հազարավոր գաղթականներ, համաճարակներ, սով և ռազմական անբարենպաստ իրավիճակ։ Մյուս կողմից շարունակվում է ազգային-ազատագրական պայքարը՝ հենված այն համոզման վրա, որ հայ ազգի հիմնարար իրավունքները չեն կարող սահմանափակվել միայն Երևանի շուրջ ձևավորված փոքր պետական միավորով։ Հենց այս պայմաններում էլ ի հայտ եկավ երկու տարբեր քաղաքական և ռազմավարական ուղղություն։ Առաջին ուղղությունը ներկայացնում էր Հայաստանի 1-ին   Հանրապետու-թյան կառավարությունը՝ Հովհաննես Քաջազնունու, Ալեքսանդր Խատիսյանի և նրանց համախոհների գլխավորությամբ։ Նրանց առաջնային նպատակը, առանց ողջ ազգի ներուժի մոբիլիզացման,   փոքր, բայց գոյատևող հայկական պետության պահպանումն էր՝ միջազգային հարաբերությունների և դիվանագիտական հնարավորությունների շրջանակում։   Երկրորդ ուղղության խորհրդանիշը դարձավ գեներալ-մայոր Անդրանիկ Թորոսի...

  Ազգի բարոյական ուժը չափվում է ոչ միայն նրա բանակի հզորությամբ, տնտեսության զարգացմամբ կամ պետական կառույցների արդյունավետությամբ։ Այն առաջին հերթին երևում է նրանում, թե ինչպես է այդ ժողովուրդը վերաբերվում իր հերոսներին և նրանց ընտանիքներին։ Իրանի ռազմական և քաղաքական պատմության մեջ հաճախ կարելի է տեսնել պատկերներ, որտեղ երկրի բարձրաստիճան ղեկավարներն ու զինվորականները խոնարհվում են հայրենիքի համար զոհվածների ընտանիքների առաջ։ Այդպիսի խորհրդանշական կադրերից մեկում Իրանի Իսլամական հեղափոխու-թյան պահապանների կորպուսի հատուկ նշանակու-թյան ուժերի հրամանատար,  գեներալ-մայոր Ղասեմ Սուլեյմանի ն խոնարհվում է մի կնոջ առաջ՝ ընդգծե-լով, որ Հայրենիքի համար կյանք տված մարդու ըն-տանիքի նկատմամբ հարգանքը պետական արժեք է։ Այդպիսի վերաբերմունքը հանրությանը փոխանցում է մի պարզ ուղերձ. պետությունը չի մոռանում նրանց, ովքեր իրենց կյանքը նվիրաբերել են Հայրենիքի պաշտպանության համար ։                                ...

1920-ականների սկզբին բոլշևիկյան կայսրությունը, կիրառելով իր «բաժանիր և տիրիր» դասական քաղաքականությունը, բռնակցեց բնիկ հայկական տարածքները Ապշերոնյան  վարչակարգին, գաղութատիրական քողարկում էր՝ միտված տարածքի հայկական ինքնությունը նենգափոխելուն և ջնջելուն։ Նախիջևանի լիակատար հայաթափումը դարձավ այն ահազդու օրինակը, որը ցույց տվեց, թե ինչ է սպասվում Արձախին գաղութային լծի ներքո։ Ուստի, 1988 թվականի հուլիսի 12-ի ԼՂԻՄ մարզխորհրդի որոշումը ոչ թե պարզապես վարչական քայլ էր, այլ ազգային-ազատագրական ընդվզում և գաղութային կապանքներից հրաժարվելու ժողովրդավարական ակտ։ Դա բռնի ուժով պարտադրված կայսերական իրավակարգի մերժումն էր։ Ինքնորոշումից մինչև 44-օրյա աղետ. Պայքարի փուլերը Ազատագրական այս ազնիվ ընդվզմանը Բաքուն պատասխանեց սումգայիթյան ու կիրովաբադյան ջարդերով, իսկ ԽՍՀՄ փլուզումից հետո՝ լայնամասշտաբ պատերազմով։ Հաղթահարելով առաջին պատերազմի՝ 1988-1994թթ. արհավիրքը՝ Արձախը երեք տասնամյակ կերտեց իր անկախ պետականությունը՝ ապացուցելով, որ ի վիճակի է ապրել կայսերական կենտրոններից անկախ։ Սակայն գ...

Իրադարձությունների ընթացքն անդիմադրելի է ։ Ամեն ինչ անդադար առաջ է ընթանում։ Սկզբում՝ քաոս, իսկ հետո որպես պարգև ու ձեռքբերում՝ արարչական կարգը։ Այդ կարգը շարունակաբար զարգանում է, բարդանում և դառնում կատարելության նոր աստիճան։ Այս Արարչական օրենքով է զարգանում և՛ ողջ տիեզերքը, և՛ արթնացող մարդը։ Երբ Նոր Հայը սովորում է իմաստնությամբ քանդել հինը, կարծրատիպերն ու կործանարար սովորույթները՝ որպեսզի ստեղծի նորը, վեհն ու մնայունը, նա ներդաշնակվում է Սուրբ Սրբոց Սրբերից Արարչի հետ։ Բայց երբ մարդը միայն քանդում է (կույր ագրեսիայով ու ատելությամբ)՝ առանց նոր բան կառուցելու, նա սկսում է քայքայել ինքն իրեն և տառապում է։ Այս է բարու և չարի հիմնական տարբերությունը. չարը քանդում է ստոր նպատակի համար, իսկ բարին՝ արարում է նորը՝ կատարյալը ստեղծելու համար։ Մարդն արարում է՝ պարզ, նյութական տարրերից ստեղծելով բարդ, հանճարեղ գաղափարներ ու կառույցներ։ Որպեսզի հնարավոր լինի դա, պետք է կարողանալ ճիշտ կառավարել և փոխակերպել կոպիտ նյութական կարգերը՝ դրանցից վերամշակված ուժ ու էներգիա ստանալու համար։ Օրինա...