Զանգեզուրի «99 տարվա վարձակալության» մասին լուրերի վերաբերյալ

 

Վերջերս հայաստանյան և միջազգային տեղեկատվական դաշտում շրջանառվում է պնդում, թե իբր նախատեսվում է ՀՀ Զանգեզուրի միջանցքը տրամադրել ԱՄՆ-ի վերահսկողությանը՝ «99 տարվա վարձակալության» շրջանակում, և այդտեղ տեղակայել շուրջ 1000 ամերիկացի զինծառայող։
  Այս տեղեկությունն  ոչ պաշտոնական է, սակայն այն արժանի է հանգամանալից քննարկման՝ հանրային զգոնությունը պահպանելու և խուճապ չսերմանելու նպատակով։ 
  Այս պահի դրությամբ ոչ մի պետական հաստատություն՝ ՀՀ-ում կամ ԱՄՆ-ում, չի հաստատել նման համաձայնագրի գոյությունը։ Լուրերը հիմնված են տեղեկատվական արտահոսքերի, ենթադրությունների և սոցիալական ցանցերում ,,սենսացիաների,, անանուն աղբյուրների վրա։
 Նման թեմաների շրջանառությունը հաճախ դիտարկվում է որպես տեղեկատվական պատերազմի գործիք, որն ուղղված է ոչ միայն հանրային տրամադրությունների ուղղորդմանը, այլև ռազմավարական ուժերի վրա ազդելուն։ 
Հնարավոր է, որ նման տեղեկատվության նպատակներից մեկն էլ Հայաստանում  գործող ռուսական ռազմաբազայի վարքագծի վրա ազդելն է և  հոգեբանական հակակշիռ փոխանցելը, ինչպես նաև ձևավորել զգացողություն, որ ՌԴ ներկայության դոմինանտությունը սահմանափակվում է այլընտրանքային հնարավորությամբ։

Այն կարող է լինել կանխարգելիչ ազդակ՝ կոչված զսպելու որոշ միջամտություններ կամ ընդգծելու Հայաստանի ինքնիշխան որոշումներ կայացնելու իրավունքը։ 
     ՀՀ Սահմանադրության համաձայն՝ օտարերկրյա զինված ուժերի տեղակայումը Հայաստանի տարածքում կարող է իրականանալ միայն միջազգային պայմանագրով, որը պետք է վավերացված լինի ՀՀ Ազգային ժողովի կողմից: ՀՀ տարածքի «վարձակալության» գաղափարը  անընդունելի է ինքնիշխան պետության համար։
   Արժե հիշեցնել, որ ԱՄՆ-ը երբևէ չի գործել որպես տարածք վարձակալող պետություն։ Նրա ռազմական ներկայության օրինակները՝
Կոսովոյում (Camp Bondsteel), Գերմանիայում (Ramstein) և Ճապոնիայում (Okinawa),
իրականացվել են մանդատային կամ երկկողմ ռազմաքաղաքական պայմանագրերի հիման վրա։
Վարձակալությունը ՝ որպես ռազմական մեխանիզմ՝ բացառված է ամերիկյան ռազմավարական մշակույթում։ 
 5. Հայ հասարակության վերաբերմունքը՝ իրատես և վերահսկող
Հայաստանում հանրությունը կողմ չէ գաղտնի կամ վարձակալական բնույթ ունեցող պայմանավորվածություններին։ Սակայն հանրության մի զգալի հատված բաց է որոշ սահմանափակ ներկայության նկատմամբ, եթե այն՝ ծառայելու է խաղաղությանը և ազգային շահին , ունենալու է թափանցիկ, պայմանագրային հիմք և նպաստելու է Հայաստանի անվտանգության ինքնուրույնության ամրապնդմանը։
Մեր տարածաշրջանի բոլոր դերակատարներին՝ մասնավորապես հարևան և բարեկամ Իրանի Իսլամական Հանրապետությանը, անհրաժեշտ է  վստահեցնել, որ եթե որևէ սցենարով երբևէ քննարկվի միջազգային ներկայության հարցը՝ այն չի կարող և չպետք է ընկալվի որպես սպառնալիք Իրանի ինքնիշխանությանը կամ անվտանգությանը։
Ընդհակառակը՝ հնարավոր արևմտյան ներկայությունն, եթե երբևէ քննարկվի ՀՀ պետական կառույցների մակարդակով, կարող է ունենալ զսպող նշանակություն թուրք-ադրբեջանական ռազմական դաշինքի հավակնությունների նկատմամբ, և ծառայել բացառապես խաղաղությանը, կայունությանը և միջազգային իրավունքի ամրապնդմանը։
  Հայաստանը բարձր է գնահատում Իրանի հետևողական և հարգալից քաղաքականությունը Հայաստանի տարածքային ամբողջականության և անվտանգային հավասարակշռության հարցում։ 
Հայաստանի անվտանգությունն ու ինքնիշխանությունը պետք է ապահովվեն թափանցիկ, իրավաչափ և հանրային վերահսկողության ներքո։ Հայ հանրությունը մերժում է քարոզչական հարթության վրա արված շահարկումները՝ ուղղված հասարակության սադրանքին կամ պետական մարմինների վրա ճնշում գործադրելուն։
Ցանկացած գործընկերություն պետք է հիմնված լինի ազգային արժանապատվության, իրավական հիմքի, և խաղաղ ապագայի հեռանկարի վրա։
 
Շուշիի Սոցիալ-կրթական և Փորձագիտական Կենտրոն
Հուլիս, 2025