ԱՐՁԱԽԻ ՍԱՀՄԱՆԱԳԾԵՐԸ ԸՍՏ ՄԱԿԱՐ ԵՊԻՍԿՈՊՈՍ ԲԱՐԽՈՒԴԱՐՅԱՆԻ

   

  

  Երկար դարերի ընթացքում՝ սկսած մեր թվարկությունից առաջ մինչև մեր օրերը, Արձախի սահմանագծերը եղել են Երասխ, Կուր, Խրամ, Ձորագետ (որը միանում է Կուրին) և Հակարի գետերով շրջափակված տարածքը՝ ներառյալ Կայեն, Դիլիջան և Գեղամա լեռնաշղթաների բարձրադիր գագաթները:

Չնայած Մովսես Խորենացին նշում է, որ Արձախն ունեցել է 13 գավառ, սակայն «Իբերական նահանգների» ցանկում նա գրում է հետևյալը․
«Եվ այլ գավառներ (Արձախի), որոնք Հայոց թագավորի կողմից հանվել են և տրվել Աղվանից թագավորին՝ Շիկաշեն, Գարդման, Կողթ, Զավե և ևս քսան գավառ մինչև Երասխի միացումը Կուր գետին»:

Այսպիսով՝ Արձախը բաղկացած է եղել 24 գավառից.

• 13-ն Արձախի հիմնական գավառներն էին,

• 6-ը՝ Ուտի գավառները,

• 4 վերին գավառներ, այդ թվում՝ Շիկաշենը և Վարդանակերտը, որը գտնվել է Կուրի և Երասխի միացման վայրում:

Այս ամբողջական կազմը ձևավորում է պատմական Արձախի 24 գավառները:

Տարբեր դարաշրջաններում այս տարածքը կրել է անվանափոխություններ՝
Հայերի կողմից կոչվել է Գարգարք, Արձախ, Փոքր Սյունիք, Խաչեն,
Պարսիկների կողմից՝ Սեավ Այգ (Սև Այգի),իսկ արաբների և թուրքմենական ցեղերի կողմից՝ Ղարաբաղ։