Պորտասարը 20-րդ քաղաքկրթության օրրան

 

  Մինչ հնագետները Պորտասարին վերագրում են «ամենայն հավանականությամբ»  մ․թ․ա․ 10-րդ հազարամյակի տարիք, այլընտրանքային պատմագրությունը հաստատում է , որ 20-րդ քաղաքակրթությունը սկզբնավորվել է հենց այս բնակավայրից։  Ըստ պաշտոնական հնագիտության, Պորտասարում  հայտնաբերվել են 12,000 տարի առաջ կառուցված սրբավայր և աշխարհի ամենահին պատկերագրերը։ Այլընտրանքային պատմագրությունը պնդում է, որ բնակավայրը կառուցվել է 10 տարվա ընթացքում, ուրեմն հնագետների նշած տարեթվերը ուղորդվում են ինչ որ կենտրոնների կողմից և դիտավորյալ աղավաղվում են:  Նեոլիթյան դարաշրջանին պատկանող Պորտասարի տաճարախումբը գտնվում է ներկայիս Օրենջիք գյուղի մոտակայքում։ Մոտավորապես 300 մ տարածքում կառուցված այս սրբատեղին ունի 15 մ բարձրությամբ պատեր: 1994 թ. հետազոտվում է գերմանական և թուրքական հնագետների կողմից։ Համարվում է, որ առայժմ հետազոտված է տարածքի ընդամենը 5%-ը։ Տվյալ տարածքում մինչ օրս հնագետների կողմից պեղվել են 6 տաճարներ։ Մասնագետները, սակայն, ենթադրում են, որ Պորտասարում տաճարների թիվը շուրջ 20-ն է։ Այստեղ կատարված հնագիտական պեղումների արդյունքում նաև հայտնագործվել է, որ ցորենի նախատիպը ևս առաջին անգամ աճել է Պորտասարի ստորոտին։ Պորտասարի պեղումներին մասնակցած հնագետները նաև նշում են, որ մինչ այժմ չի պարզվել, թե ինչ բնույթի կրոնական արարողություններ են այստեղ կատարվել:
   Սրբավայրում հայտնաբերվել է հազվագյուտ մարդկային արձան։ Արձանը հորիզոնական տեղադրված է եղել համալիրի շինություններից մեկի պատի մեջ։ 

Արձանը հայտնաբերվել է շինությունների B և D հատվածների միջև՝ վերականգնողական աշխատանքների ընթացքում։ Այն ունի պահպանված գլուխ և մարմին, սակայն ոտնաթաթերը բացակայում են։