Հայաստանի Հանրապետության Նոր Արտաքին և Անվտանգային Ռազմավարության կոմպլեքս մոդել

 

   Հայաստանի Հանրապե-տության ազգային անվտանգությունը դարեր շարունակ ձևավորվել է «կանխարգելիչ քայլերի» օրենքով, որի խորքային ձևակերպումը տվել է Սուրբ Դից Միհրը.

Եթե քո թշնամին հանդգնի  անգամ մտածել չարիք գործել քո տան ու քո զարմի հանդեպ, դու պարտավոր ես լինել նախահարձակ ՝ կանխելու համար վտանգը։

21-րդ դարում այս պատգամը Հայաստանի Հանրապետության համար կիրառական և  պետաանվտանգության տեսք է ստանում .
*կանխարգելիչ դիվանագիտության,
*զսպման կոշտ քաղաքականության,
*և տարածաշրջանային խաղաղության հանգույցի ստեղծման մոդելով։

Հայաստանի Հանրապետությունը փոքր տարածքով, բայց մեծ աշխարհաքաղաքական դիրքով երկիր է։ Հետևաբար՝ հայության  հարատևման և զարգացման ճանապարհը միայն մեկ բանաձև ունի՝
ակտիվություն, սուբյեկտայնություն  և ճկուն  բազմաբևեռության  

ռազմավարություն։ 

I. Հայաստանը անվտանգ Խաղաղության հանգույց և ոչ թե սեպ Թուրքիայի ու Ադրբեջանի միջևբ

Հայաստանը գտնվում է ռազմավարական անհամաչափ միջավայրում։ Թուրքիան ու Ադրբեջանը ունեն տնտեսական, ռազմական և մարդուժի առավելություն: Դա չի նշանակում գերիշխանություն, այլ  որ Հայաստանը պետք է որդեգրի  կանխարգելիչ, տնտեսական և իրավաքաղաքական զորություն։

1. Կոշտ զսպման քաղաքականություն  

• Մշտական միջազգային ճնշման գործիքակազմ՝ Հաագա, ՄԱԿ-ի իրավական կառույցներ, Եվրոպական դատարաններ

• Արձախի բնիկ հայության իրավունքների հարցը դուրս բերել «սառեցված փաստաթղթի» կարգավիճակից և վերածել անվտանգային և մարդասիրական պարտավորության

• Թուրքիայի և Ադրբեջանի ագրեսիվ քայլերի վերաբերյալ իրավական փաստաթղթերի ամբողջական փաթեթի մշտական շրջանառություն

2. Ասիմետրիկ հակազդեցության մոդել

ՀՀ-ն կարող է չունենալ ավելի մեծ բանակ, բայց կարող է և պարտավոր է ունենալ ավելի մեծ՝

• գիտահետազոտական ներուժ,

• տեղեկատվական հակազդեցության համակարգ,

• իրավաքաղաքական զենք,

• տարածաշրջանային էներգետիկ և լոգիստիկ լծակներ։

3. Ռազմավարական նոր պաշտպանական հայեցակարգ

• բազմաշերտ և խորը պաշտպանական գծերի ստեղծում

• հիբրիդային պաշտպանություն՝ կիբեր, հոգեբանական, հատուկ ծառայությունների մակարդակով

• «Հայաստանի  – Արձախի – Արևմտյան Հայաստանի Հանրապետությունների» ռազմավարական եռամիասնություն ապահովում՝ փոխադարձ ճանաչման և փոխօգնության պայմանագրերով:

II. Բարեկամություն և գործընկերություն  Ռուսաստանի, Իրանի և Վրաստանի հետ

1. Ռուսաստան — շահերի վրա հիմնված համագործակցություն

Հայաստանը չի կարող հարատևել պատրանքներով։
Ռուսաստանի հետ հարաբերությունը պետք է լինի՝

• շահերի վերաիմաստավորում,

• անվտանգության  փոխշահավետ ձևաչափ,

• Հայաստանի սուվերենության պահպանում։

2. Իրան ՝ իրական ռազմավարական հենասյուն

Իրանն օբյեկտիվորեն հակակշիռ է Թուրքիայի և Ադրբեջանի ընդարձակմանը։
Հայաստան–Իրան համագործակցությունը պետք է ներառի՝

• էներգետիկ նոր համաձայնագրեր

• բանակային ու անվտանգային ուղղահայաց կապ

• համատեղ լոգիստիկ ծրագրեր

3. Վրաստան ՝ դեպի Եվրոպա և Սև ծով տանող անձեռնմխելի դարպաս

Հայաստան–Վրաստան համագործակցությունը ձևավորվում է երեք առանցքից․

• էներգետիկ ու ենթակառուցվածքային համատեղ ծրագրեր

• երկու պետությունների իրական շահերի համընկնում՝ տարածաշրջանը անվտանգ պահելու հարցում

• Հայաստանի համար դեպի Արևմուտք դուրս գալու հուսալի ուղի 

III. Հյուսիս–Հարավ և Արևմուտք–Արևելք Խաղաղության Հանգույց

Հայաստանը պետք է դառնա տարածաշրջանային հանգույց, ոչ թե սեպ ։
Այս մոդելը առաջարկում է․

1. Հայաստան՝ որպես Հյուսիս–Հարավ միջանցքի առանցք

• Իրանից մինչև Ռուսաստան տանող արագընթաց ճանապարհ

• Իրանի ներգրավում Սև ծովի շուկաներում

• Վրաստանի հետ համատեղ տարանցման քաղաքականություն

2. Հայաստան՝ որպես Արևմուտք–Արևելք խաղաղության կամուրջ

• Եվրոպա – Սև ծով – Հայաստան – Իրան – Հնդկաստան լոգիստիկ շղթա

• «Հնդկաստան – Պարսից ծոց – Հայաստան – Սև ծով» նախաձեռնություն

• Հայաստանի մասնակցությունը Չինաստանի «Մեկ գոտի, մեկ ճանապարհ» նախագծի նոր ճյուղում

Այս մոդելը կտրուկ մեծացնում է Հայաստանի՝
տնտեսական, քաղաքական, դիվանագիտական և անվտանգային արժեքը։ 

IV. Արաբական աշխարհի, Հնդկաստանի, Չինաստանի, ԱՄՆ-ի և Մեծ Բրիտանիայի գլոբալ նկրտումները

1. Արաբական աշխարհ

Արաբական պետություններին Հայաստանը կարող է առաջարկել․

• ներդրումային անվտանգ գոտի

• սննդամթերքի ու բարձր տեխնոլոգիաների ոլորտում համատեղ ծրագրեր

• Համաշխարհային կրոնների համար խաղաղության խաչմերուկ 

2. Հնդկաստան

Հնդկաստանը Թուրքիայի և Պակիստանի դաշինքին հակակշիռ դառնալու համար շահագրգիռ է Հայաստանի հետ բարեկամանալու հարցում․

• ռազմական համագործակցություն

• լոգիստիկ ուղիների ընդլայնում Իրանի միջոցով

• տեխնոլոգիական կրթական ծրագրեր

3. Չինաստան

Չինաստանի նպատակն է ապահովել իր լոգիստիկ գոտիների բազմազանություն։
Հայաստանը կարող է դառնալ՝
Չինաստան – Կենտրոնական Ասիա – Հայաստան – Սև ծով նոր միջանցքի հուսալի օղակ։

4. ԱՄՆ և Մեծ Բրիտանիա

Արևմտյան տերությունների նպատակը Հայկական լեռնաշխարհում .

• էներգետիկ անվտանգություն

• Թուրքիայի և Ռուսաստանի հավասարակշռում

• Իրանի վերահսկելիություն

Հայաստանի դերն այստեղ կարող է լինել կայուն  և կանխատեսելի գործընկեր, որը պաշտպանում է իր շահը, բայց չի դառնում ոչ մեկի սպասարկու։ 

Եզրակացություն  

  Հայաստանի նոր ռազմավարությունը չի կարող կառուցվել հին աշխարհաքաղաքական սխեմաների վրա։

Այն պետք է հիմնվի երեք բուն սյուների վրա․

1. Կանխարգելիչ դիվանագիտություն՝ որպես ազգային անվտանգության հայեցակարգ

2. Տարածաշրջանային խաղաղության հանգույցի մոդել՝ որպես զարգացման շարժիչ

3. Բազմաբևեռ դաշնակցային քաղաքականություն՝ որպես պետության երկարաժամկետ պաշտպանություն

Այսպիսով, Հայաստանը դառնում է ոչ թե շրջափակված, այլ ապաշրջափակող,
ոչ թե հետևող, այլ նախաձեռնող, ոչ թե վտանգված, այլ անվտանգ և կայուն պետություն։