ԼՂԻՄ և Նախիջևան. անվանման իրավաքաղաքական խնդիրը․
Սակայն «Լեռնային Ղարաբաղի
Լուսանկարում Շուշիի ամրոցի վերականգնման առաջարկ
Շուշի սոցիալ-կրթական և փորձագիտական կենտրոնի կողմից
Ինքնավար Մարզ» անվանումը չէր պարունակում որևէ ազգային նույնականացում, չնայած բնակչության ճնշող մեծամասնությունը հայեր էին։ Նույն սկզբունքը կիրառվեց նաև Նախիջևանի պարագայում․ 1924 թվականին ստեղծվեց Նախիջևանի Ինքնավար Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն՝ կրկին Ադրբեջանի կազմում։
Ուշագրավ է, որ թե՛ Լեռնային Ղարաբաղի, թե՛ Նախիջևանի անվանումներում բացակայում էր տարածքի պատմական-ազգային բնույթի հստակ արտահայտումը, մինչդեռ երկու տարածաշրջաններն էլ դարեր շարունակ ունեցել էին հայ բնակչության գերակշիռ ներկայություն և մշակութային ժառանգություն։
Նախիջևանի կարգավիճակը լրացուցիչ ամրագրվեց միջազգային պայմանագրերով՝ մասնավորապես Մոսկվայի պայմանագիր (1921) և Կարսի պայմանագիր (1921), որոնցով այն ճանաչվեց Ադրբեջանի հովանավորության ներքո գտնվող ինքնավար միավոր։ Սակայն նույնիսկ այս պայմանագրերում հարցը ձևակերպվեց որպես տարածքային պատկանելիության խնդիր, ոչ թե որպես ազգային ինքնորոշման իրավունքի իրականացում։
Հետագայում միջազգային իրավունքում ամրագրվեց ժողովուրդների ինքնորոշման սկզբունքը՝ Միավորված ազգերի կազմակերպություն կանոնադրության 1-ին հոդվածի 2-րդ կետով և 1966 թ. միջազգային դաշնագրերով։ Սակայն խորհրդային շրջանում ձևավորված վարչատարածքային անվանումները չէին կառուցված ազգային սուբյեկտայնության տրամաբանությամբ, այլ քաղաքական կոմպրոմիսի հիմքով։
Այս համատեքստում ակնհայտ է, որ խնդիրը միայն ԼՂԻՄ անվանման մեջ չէր․ նույն մոտեցումն էր կիրառվել նաև Նախիջևանի դեպքում։ Երկու դեպքում էլ տարածքի ազգային բնույթը դուրս էր մնացել պաշտոնական իրավական անվանման կառուցվածքից, ինչն ապագայում ազդեց իրավաքաղաքական վեճերի ձևակերպման վրա։
Ուստի հարցը պետք է դիտարկել ոչ թե հուզական գնահատականների, այլ խորհրդային ազգային-տարածքային քաղաքականության համակարգային քննադատության տեսանկյունից։ Անվանումները ձևավորում են իրավական սուբյեկտայնություն, իսկ իրավական սուբյեկտայնությունը՝ միջազգային ընկալում։
Комментарии
Отправить комментарий