Զանգեզուրը հայկական քաղաքակրթական տարածք է
Տարբեր ժամանակներում Զանգեզուր տեղանվան ծագման շուրջ ներկայացվել են մի շարք գիտական վարկածներ, սակայն դրանց մեծ մասը միավորվում է նույն ակունքի շուրջ՝ հայկական Ձագեձոր անվան ձևափոխությունը։ Ըստ Հայկական խորհրդային հանրագիտարանի՝ այն կապվում է Ձագիկ նահապետի տիրույթների՝ Ձագեձոր կամ Ձագկաձոր («Ձագերի ձոր») անվան հետ։ Մեկ այլ տարբերակով՝ այն առնչվում է նույն տարածքում գտնվող հին վանքի զանգի հզոր հնչյունին կամ նույնիսկ սկյութական ցեղերի (սակերի) անվան ձևափոխությանը։
Զանգեզուր տեղանունը պատմական աղբյուրներում հանդիպում է տարբեր ձևերով՝ Զանկեազօր, Զանկիզուր, Զէնգէզուր և այլն, ինչը վկայում է դրա հնագույն և շարունակական կիրառության մասին հայկական միջավայրում։
Հայ մեծ մտածող և պատմագիր Ղևոնդ Ալիշան-ը իր «Սիսական» աշխատության մեջ հստակ արձանագրում է, որ Զանգեզուր անվանումը ծագում է հին Ձագեձորից։ Նույն տեսակետին է միացել նաև ազգագրագետ Երվանդ Լալայան-ը՝ հավելելով, որ «Ձագեձոր»-ը կարող է կապված լինել նաև «ծակերի ձոր» տեղանվան հետ՝ պայմանավորված տարածքում գտնվող բազմաթիվ արհեստական քարայրներով։
Այս մեկնաբանությունը հիմնավոր է համարել նաև բառարանագիր Սուքիաս Էփրիկյան-ը, իսկ պատմաբան Ստեփան Լիսիցյան-ը ևս գտել է, որ Զանգեզուր անվանումն առավել հավանական է դիտարկել որպես Ձագեձորի աղավաղված ձև։
Պատմական փաստերը լրացնում են լեզվաբանական պատկերը․ հիշատակվում է, որ Ձագիկ նահապետի անունով կապված բնակավայրերը հարկ են վճարել Տաթևի վանքին, իսկ Ձագեձոր/Ձագաձոր անվանումը կիրառվել է Սյունիքի մեծ տարածքի նկատմամբ։
Այս ամենը մեկ պարզ ճշմարտություն է ապացուցում՝ Զանգեզուրը հայկական է ոչ միայն քաղաքական սահմաններով, այլև իր անվան, պատմության և քաղաքակրթական հիշողության խորքային շերտերով։
Ուստի ցանկացած փորձ՝
աղավաղելու, վերանվանելու կամ կասկածի տակ դնելու Զանգեզուրի հայկական ինքնությունը,
ոչ միայն պատմական կեղծարարություն է, այլ նաև բացահայտ անարգանք գիտական փաստերի և տարածաշրջանի իրական պատմության նկատմամբ։
Թող հստակ հասկանալի լինի բոլոր նրանց, ովքեր փորձում են պատմությունը վերաշարադրել՝
Զանգեզուրը չի կարող դառնալ քաղաքական շահարկման առարկա։
Այն ձևավորվել է հազարամյակների ընթացքում որպես հայկական տարածք և կմնա այդպիսին։
Իսկ կեղծիքի վրա կառուցված ցանկացած քաղաքական օրակարգ դատապարտված է փլուզման։
Այս համատեքստում առավել քան ակնհայտ է դառնում մեկ այլ կարևոր իրողություն․
Հայաստանի Հանրապետությունը տարածաշրջանին առաջարկել է համագործակցության, ոչ թե պարտադրանքի օրակարգ։
Խոսքը ՀՀ-ի կողմից առաջ քաշված «Խաղաղության խաչմերուկ» գաղափարի մասին է, որը նպատակ ունի բացել հաղորդակցությունները՝ հիմնված պետությունների ինքնիշխանության, իրավահավասարության և փոխադարձ հարգանքի վրա։ Սա կառուցողական առաջարկ է, որը կարող է ծառայել ողջ տարածաշրջանի կայունությանը։
Սակայն, ի հակադրություն այս մոտեցման, Իլհամ Ալիև-ի ղեկավարած Բաքվի ռեժիմը փորձում է նույն գաղափարը վերաձևակերպել և ներկայացնել որպես так կոչված «Զանգեզուրի միջանցք»՝ դրան տալով բոլորովին այլ՝ քաղաքական և տարածքային ենթատեքստ։
Սա արդեն պարզապես տերմինաբանական խաղ չէ։
Սա փորձ է՝
- աղավաղելու հայկական պատմական տարածքի էությունը,
- վերագրելու օտար աշխարհագրական ու վարչական ընկալումներ,
- և ի վերջո՝ կասկածի տակ դնելու Հայաստանի Հանրապետության ինքնիշխան իրավունքը սեփական տարածքի նկատմամբ։
Բնական հարց է առաջանում՝ մի՞թե Հայաստանի Հանրապետությունը մեղավոր է, որ պաշտոնական Բաքուն պատմական Զանգեզուրի մեջ է փորձում տեսնել Ղուբաթլու և Բայլական վարչական միավորները՝ որպես Արձախ նահանգի անբաժանելի մասեր։
Զանգեզուրը ձևավորվել է որպես հայկական պատմաաշխարհագրական միավոր՝ դարերով, իսկ ժամանակակից վարչական բաժանումները չեն կարող փոխարինել պատմությանը։
Հայաստանի Հանրապետության առաջարկած «Խաղաղության խաչմերուկը» ուղղված է ապագային, մինչդեռ Բաքվի բռնապետի «միջանցքային» մտածողությունը մնացել է վայրենաբարո աթիլաների դարաշրջանում ՝ ուժի և պարտադրանքի տրամաբանության մեջ։
Զանգեզուրը Հայրենիք է։
Եվ Հայրենիքը չ բանակցության առարկա չէ որևէ կեղծ օրակարգերի շրջանակում։
Արևմյան Հայաստանի Հանրապետությունը չի ընդունելու որևէ ձևակերպում, որը խախտում է Վիլսոնի իրավարար վճռով ընդունված իր տարածքային ամբողջականությունը կամ փորձում է վերաշարադրել պատմական իրականությունը...
ОтветитьУдалить