Կառավարվո՞ղ լարվածության

 Հայկական լեռնաշխարհի արևելյան հատվածում  ընթացող գործընթացները մտել են նոր փուլ, որտեղ դասական հակամարտությունը վերածվում է ուժերի բարդ հավասարակշռության։ Տարածաշրջանային «3+3» ձևաչափը, թեև ներկայացվում է որպես համագործակցության հարթակ, իրականում չի լուծում հիմնարար հակասությունները, այլ ընդամենը ապահովում է հաղորդակցություն տարբեր ուժային կենտրոնների միջև։

Այս ֆոնին ակնհայտ է, որ Ռուսաստանի և Թուրքիայի միջև ձևավորվել է ոչ թե բացահայտ հակադրություն, այլ ազդեցության բաժանման և փոխզսպման յուրահատուկ համակարգ։ Միևնույն ժամանակ տարածաշրջանում ակտիվացել են այլ դերակատարներ՝ ԱՄՆ, Ֆրանսիա, Հնդկաստան, Իրան և Պակիստան, ինչի արդյունքում Հայկական լեռնաշխարհի արևելյան հատվածը վերածվել է բազմաբևեռ մրցակցության հանգույցի։

Պատերազմի իրական հավանականությունը

Չնայած ռազմաշունչ հայտարարություններին և սահմանային լարվածությանը, անհրաժեշտ է արձանագրել կարևոր մի հանգամանք․
Պաշտոնական Բաքուն  շահագրգիռ չպիտի լինի լայնածավալ պատերազմով։

Պատճառները բազմաշերտ են․

  • Լայն պատերազմը կարող է ապակայունացնել Նախիջևանի դիրքը և այն ավելի խորը ներքաշել Թուրքիայի ազդեցության տակ, ինչը չի բխում Իլհամ Ալիևի երկարաժամկետ շահերից
  • Էներգետիկ ենթակառուցվածքները այս անգամ հայտնվելու են հստակ հարվածի տակ
  • Տարածաշրջանային անկայունությունը կխաթարի նախագծված տնտեսական ծրագրերը

Միևնույն ժամանակ Հայաստանի Հանրապետությունը նույնպես գիտակցում է պատերազմի բարձր գինը։ Արդյունքում ձևավորվում է փոխադարձ զսպման քաղաքականություն, որտեղ կողմերը՝ ուժ կուտակելով, իրականում փորձում են կանխել լայնամասշտաբ բախումը։

Լուսանկարների վերլուծություն

Ներկայացված պատկերները հստակ ցույց են տալիս այս տրամաբանությունը․

  • Առաջին պատկերում տեսանելի է ռազմական տեխնիկայի կենտրոնացում և շարժունակ ստորաբաժանումների պատրաստվածություն, ինչը բնորոշ է արագ արձագանքման և հնարավոր սրացման սցենարներին: Դիտորդները հստակ ֆիքսում են ռուսական և ադրբեջանական դրոշներով զինտեխնիկայի հարևանությամբ շարվելը:
  • Երկրորդ պատկերում երևում են ինժեներական կառույցներ, ամրացված դիրքեր և պաշտպանական ենթակառուցվածքներ

Եզրահանգումը պարզ է․
- կողմերը պատրաստվում են ոչ թե հարձակման, այլ երկարաժամկետ դիմակայության և փոխզսպման

Այսինքն՝ ռազմական ներկայությունը ծառայում է որպես քաղաքական ճնշման և զսպման գործիք, ոչ թե անմիջական պատերազմի նախապատրաստություն։

Տնտեսական գործոնը՝ որպես հիմնական զսպիչ

Թե Հայաստանի Հանրապետությունը, թե Ադրբեջանը հստակ գիտակցում են մեկ կարևոր իրողություն․
երկարատև լարվածությունը հեռացնում է միջազգային ներդրողներին։

Ժամանակակից աշխարհում ներդրումները գնում են այնտեղ, որտեղ կա կանխատեսելիություն և անվտանգություն։ Հարավային Կովկասում շարունակվող անորոշությունը՝

  • բարձրացնում է ռիսկերը
  • նվազեցնում տնտեսական ակտիվությունը
  • սահմանափակում ենթակառուցվածքային ծրագրերը

Այս հանգամանքը դառնում է կարևոր զսպիչ գործոն՝ ավելի ուժեղ, քան նույնիսկ ռազմական հավասարակշռությունը։

Ռազմավարական բախում՝ «միջանցք» , թե «խաղաղության խաչմերուկ»

Տարածաշրջանում բախվում են երկու մոտեցումներ․

Միջանցքային տրամաբանություն

  • վերահսկողության հատուկ ռեժիմ
  • քաղաքական և ռազմական ճնշման գործիք

Հայաստանի Հանրապետության մոտեցում՝ «Խաղաղության խաչմերուկ»

  • հաղորդուղիների բացում՝ լիարժեք ինքնիշխան վերահսկողությամբ
  • տնտեսական փոխկապակցվածության խորացում
  • տարածաշրջանի վերափոխում դեպի առևտրային հանգույց

Սա ոչ միայն ենթակառուցվածքային, այլ քաղաքակրթական ընտրություն է։

Ինչ կարող է անել Հայաստանի Հանրապետությունը

Ստեղծված պայմաններում Հայաստանի Հանրապետության համար բացվում է ռազմավարական հնարավորություն, եթե ճիշտ օգտագործվեն առկա գործիքները․

1. Տնտեսական անվտանգություն՝ որպես քաղաքական զենք

Հայաստանի Հանրապետությունը պետք է ձևավորի վստահելի միջավայր միջազգային ներդրողների համար՝

  • ապահովելով ճանապարհների և հաղորդուղիների լիարժեք վերահսկողություն
  • ստեղծելով իրավական երաշխիքներ
  • զարգացնելով տարանցիկ ենթակառուցվածքները

2. «Խաղաղության խաչմերուկ» գաղափարի ակտիվ առաջմղում

Այս գաղափարը պետք է վերածվի ոչ թե հայտարարության, այլ գործնական ծրագրի՝

  • կոնկրետ նախագծերով
  • միջազգային մասնակցությամբ
  • ներդրումային փաթեթներով

3. Բազմակողմ հավասարակշռված քաղաքականություն

Հայաստանի Հանրապետությունը պետք է շարունակաբար աշխատի տարբեր ուժային կենտրոնների հետ՝

  • չդառնալով որևէ մեկի միակ հենարանը
  • պահպանելով ռազմավարական ճկունություն

4. Հումանիտար և իրավական օրակարգի ուժեղացում

 Ադրբեջանական զավթիչների կողմից Արձախի բռնազավթման հետևանքով տեղահանված բնիկ հայության հարցը կարող է դառնալ միջազգային կարևոր գործոն, եթե Եվրոդատարանում Արևմտյան Հայաստանի հանրապետության նախագահ Արմենակ Աբրահամեանի ջանքերը պսակվեն հաջողությամբ.

  • որպես բնիկության իրավունքների պաշտպանության խնդիր
  • որպես միջազգային պատասխանատվության հարց

5. Ժամանակի գործոնի օգտագործում

Ներկայիս իրավիճակում ժամանակը աշխատում է այն կողմի օգտին, որը կարողանում է

  • խուսափել պատերազմից
  • ամրապնդել տնտեսությունը
  • մեծացնել միջազգային ներգրավվածությունը

Եզրակացություն

 Հայկական լեռնաշխարհի արևելյան հատվածում  ձևավորվել է «ոչ պատերազմ, ոչ խաղաղություն» իրականություն, որտեղ կողմերը միաժամանակ պատրաստվում են թե՛ բախման, թե՛ դրա կանխմանը։

Այս պայմաններում Հայաստանի Հանրապետության գլխավոր խնդիրն է փոխել խաղի տրամաբանությունը՝
ռազմական դիմակայությունից անցնելով տնտեսական մրցակցության դաշտ։

Եթե հաջողվի տարածաշրջանը ներկայացնել որպես
- վստահելի
- վերահսկելի
- շահավետ ներդրումային միջավայր

ապա «ամպրոպից առաջվա լռությունը» կարող է վերածվել ոչ թե պատերազմի, այլ զարգացման մեկնակետի։

 














Комментарии

Популярные сообщения из этого блога

Հատտուշան (Boğazköy)՝ լռեցված վկայություն Հայկական լեռնաշխարհի քաղաքակրթական առաջնության մասին

Թող Հայաստանը լինի Լույսի Հայրենիք։

ՔՆՆԱԿԱՆ ՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆ ՂԵՎՈՆԴ ԱԼԻՇԱՆԻ «ԴԻՔ. ՉԱՍՏՎԱԾՆԵՐԻ ՊԱՇՏԱՄՈՒՆՔ» ԳՐՔԻ 9-րդ ԳԼԽԻ