Կառավարվո՞ղ լարվածության

 Հայկական լեռնաշխարհի արևելյան հատվածում  ընթացող գործընթացները մտել են նոր փուլ, որտեղ դասական հակամարտությունը վերածվում է ուժերի բարդ հավասարակշռության։ Տարածաշրջանային «3+3» ձևաչափը, թեև ներկայացվում է որպես համագործակցության հարթակ, իրականում չի լուծում հիմնարար հակասությունները, այլ ընդամենը ապահովում է հաղորդակցություն տարբեր ուժային կենտրոնների միջև։

Այս ֆոնին ակնհայտ է, որ Ռուսաստանի և Թուրքիայի միջև ձևավորվել է ոչ թե բացահայտ հակադրություն, այլ ազդեցության բաժանման և փոխզսպման յուրահատուկ համակարգ։ Միևնույն ժամանակ տարածաշրջանում ակտիվացել են այլ դերակատարներ՝ ԱՄՆ, Ֆրանսիա, Հնդկաստան, Իրան և Պակիստան, ինչի արդյունքում Հայկական լեռնաշխարհի արևելյան հատվածը վերածվել է բազմաբևեռ մրցակցության հանգույցի։

Պատերազմի իրական հավանականությունը

Չնայած ռազմաշունչ հայտարարություններին և սահմանային լարվածությանը, անհրաժեշտ է արձանագրել կարևոր մի հանգամանք․
Պաշտոնական Բաքուն  շահագրգիռ չպիտի լինի լայնածավալ պատերազմով։

Պատճառները բազմաշերտ են․

  • Լայն պատերազմը կարող է ապակայունացնել Նախիջևանի դիրքը և այն ավելի խորը ներքաշել Թուրքիայի ազդեցության տակ, ինչը չի բխում Իլհամ Ալիևի երկարաժամկետ շահերից
  • Էներգետիկ ենթակառուցվածքները այս անգամ հայտնվելու են հստակ հարվածի տակ
  • Տարածաշրջանային անկայունությունը կխաթարի նախագծված տնտեսական ծրագրերը

Միևնույն ժամանակ Հայաստանի Հանրապետությունը նույնպես գիտակցում է պատերազմի բարձր գինը։ Արդյունքում ձևավորվում է փոխադարձ զսպման քաղաքականություն, որտեղ կողմերը՝ ուժ կուտակելով, իրականում փորձում են կանխել լայնամասշտաբ բախումը։

Լուսանկարների վերլուծություն

Ներկայացված պատկերները հստակ ցույց են տալիս այս տրամաբանությունը․

  • Առաջին պատկերում տեսանելի է ռազմական տեխնիկայի կենտրոնացում և շարժունակ ստորաբաժանումների պատրաստվածություն, ինչը բնորոշ է արագ արձագանքման և հնարավոր սրացման սցենարներին: Դիտորդները հստակ ֆիքսում են ռուսական և ադրբեջանական դրոշներով զինտեխնիկայի հարևանությամբ շարվելը:
  • Երկրորդ պատկերում երևում են ինժեներական կառույցներ, ամրացված դիրքեր և պաշտպանական ենթակառուցվածքներ

Եզրահանգումը պարզ է․
- կողմերը պատրաստվում են ոչ թե հարձակման, այլ երկարաժամկետ դիմակայության և փոխզսպման

Այսինքն՝ ռազմական ներկայությունը ծառայում է որպես քաղաքական ճնշման և զսպման գործիք, ոչ թե անմիջական պատերազմի նախապատրաստություն։

Տնտեսական գործոնը՝ որպես հիմնական զսպիչ

Թե Հայաստանի Հանրապետությունը, թե Ադրբեջանը հստակ գիտակցում են մեկ կարևոր իրողություն․
երկարատև լարվածությունը հեռացնում է միջազգային ներդրողներին։

Ժամանակակից աշխարհում ներդրումները գնում են այնտեղ, որտեղ կա կանխատեսելիություն և անվտանգություն։ Հարավային Կովկասում շարունակվող անորոշությունը՝

  • բարձրացնում է ռիսկերը
  • նվազեցնում տնտեսական ակտիվությունը
  • սահմանափակում ենթակառուցվածքային ծրագրերը

Այս հանգամանքը դառնում է կարևոր զսպիչ գործոն՝ ավելի ուժեղ, քան նույնիսկ ռազմական հավասարակշռությունը։

Ռազմավարական բախում՝ «միջանցք» , թե «խաղաղության խաչմերուկ»

Տարածաշրջանում բախվում են երկու մոտեցումներ․

Միջանցքային տրամաբանություն

  • վերահսկողության հատուկ ռեժիմ
  • քաղաքական և ռազմական ճնշման գործիք

Հայաստանի Հանրապետության մոտեցում՝ «Խաղաղության խաչմերուկ»

  • հաղորդուղիների բացում՝ լիարժեք ինքնիշխան վերահսկողությամբ
  • տնտեսական փոխկապակցվածության խորացում
  • տարածաշրջանի վերափոխում դեպի առևտրային հանգույց

Սա ոչ միայն ենթակառուցվածքային, այլ քաղաքակրթական ընտրություն է։

Ինչ կարող է անել Հայաստանի Հանրապետությունը

Ստեղծված պայմաններում Հայաստանի Հանրապետության համար բացվում է ռազմավարական հնարավորություն, եթե ճիշտ օգտագործվեն առկա գործիքները․

1. Տնտեսական անվտանգություն՝ որպես քաղաքական զենք

Հայաստանի Հանրապետությունը պետք է ձևավորի վստահելի միջավայր միջազգային ներդրողների համար՝

  • ապահովելով ճանապարհների և հաղորդուղիների լիարժեք վերահսկողություն
  • ստեղծելով իրավական երաշխիքներ
  • զարգացնելով տարանցիկ ենթակառուցվածքները

2. «Խաղաղության խաչմերուկ» գաղափարի ակտիվ առաջմղում

Այս գաղափարը պետք է վերածվի ոչ թե հայտարարության, այլ գործնական ծրագրի՝

  • կոնկրետ նախագծերով
  • միջազգային մասնակցությամբ
  • ներդրումային փաթեթներով

3. Բազմակողմ հավասարակշռված քաղաքականություն

Հայաստանի Հանրապետությունը պետք է շարունակաբար աշխատի տարբեր ուժային կենտրոնների հետ՝

  • չդառնալով որևէ մեկի միակ հենարանը
  • պահպանելով ռազմավարական ճկունություն

4. Հումանիտար և իրավական օրակարգի ուժեղացում

 Ադրբեջանական զավթիչների կողմից Արձախի բռնազավթման հետևանքով տեղահանված բնիկ հայության հարցը կարող է դառնալ միջազգային կարևոր գործոն, եթե Եվրոդատարանում Արևմտյան Հայաստանի հանրապետության նախագահ Արմենակ Աբրահամեանի ջանքերը պսակվեն հաջողությամբ.

  • որպես բնիկության իրավունքների պաշտպանության խնդիր
  • որպես միջազգային պատասխանատվության հարց

5. Ժամանակի գործոնի օգտագործում

Ներկայիս իրավիճակում ժամանակը աշխատում է այն կողմի օգտին, որը կարողանում է

  • խուսափել պատերազմից
  • ամրապնդել տնտեսությունը
  • մեծացնել միջազգային ներգրավվածությունը

Եզրակացություն

 Հայկական լեռնաշխարհի արևելյան հատվածում  ձևավորվել է «ոչ պատերազմ, ոչ խաղաղություն» իրականություն, որտեղ կողմերը միաժամանակ պատրաստվում են թե՛ բախման, թե՛ դրա կանխմանը։

Այս պայմաններում Հայաստանի Հանրապետության գլխավոր խնդիրն է փոխել խաղի տրամաբանությունը՝
ռազմական դիմակայությունից անցնելով տնտեսական մրցակցության դաշտ։

Եթե հաջողվի տարածաշրջանը ներկայացնել որպես
- վստահելի
- վերահսկելի
- շահավետ ներդրումային միջավայր

ապա «ամպրոպից առաջվա լռությունը» կարող է վերածվել ոչ թե պատերազմի, այլ զարգացման մեկնակետի։

 














Комментарии

Популярные сообщения из этого блога

Հատտուշան (Boğazköy)՝ լռեցված վկայություն Հայկական լեռնաշխարհի քաղաքակրթական առաջնության մասին

Թող Հայաստանը լինի Լույսի Հայրենիք։

Իլհամի «95 տոկոսանոցը»