Դիվանագիտական ծիսակարգ, թե՞ իրավական ինքնախոստովանություն

  Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի ամենամյա ուղերձը՝ ուղղված Պոլսո Հայոց պատրիարքությանն ու հայ համայնքին, վաղուց դադարել է լինել լոկ ցավակցական տեքստ։ Այսօր, հաշվի առնելով ՀՀ-ի շուրջ ստեղծված անբարե-նըպաստ պայմանները և Արևմտյան Հայաստանի Հանրապետության մղած իրավական պայքարը, անհրաժեշտ է այս ուղերձը դիտարկել քաղաքական մերկացման պրիզմայով։

1. «Ընդհանուր ցավի» թեզը 

Էրդողանի կիրառած «Առաջին աշխարհամարտի դժվարին պայմաններում զոհված օսմանցի հայեր» ձևակերպումը պատմական ռեվիզիոնիզմի դասական օրինակ է։

• Նպատակը. Հավասարության նշան դնել պետականորեն ծրագրված բնաջնջման զոհերի և պատերազմական ընդհանուր կորուստների միջև։

• Իրավական կողմը. Սա փորձ է խուսափել «ցեղասպանություն» եզրույ-թից, քանի որ վերջինս ենթադրում է կանխամտածվածություն  և հստակ իրավական հետևանքներ՝ հատուցում և տարածքային իրավունքների վերականգնում։ 

  

2. «Հրոսակային գործողություններ»՝ ինքնախոստովանություն ճնշումների մասին

Էրդողանի մեղադրանքը՝ ուղղված հայկական «հրոսակային գործողություններին», իրականում հանդիսանում է իրավական ինքնախոստովանություն։ Մեղադրելով բնիկ ժողովրդին ընդվզման մեջ՝ նա փաստացի ընդունում է, որ Օսմանյան կայսրությունը Արևմտյան Հայաստանում իրականացրել է այնպիսի համակարգային քաղաքական, տնտեսական և կրոնական ճնշումներ, որոնք անհնարին են դարձրել հայերի խաղաղ գոյությունը։

1. 
   Ճնշման փաստի հաստատում. Եթե եղել է «ապստամբություն», նշանակում է՝ եղել է անտանելի ճնշում: Հայոց Հայրենիքը զավթած թուրքական պետությունը չի կարող պատասխանատվությունից խուսափել՝ մեղադրելով զոհին դիմադրելու մեջ: Միջազգային իրավունքի սկզբունքների համաձայն (օրինակ՝ Right to Resist 
   կամ դիմադրության իրավունք)՝ հայկական ինքնապաշտպանական մարտերը ոչ թե «հրոսակային» էին, այլ լեգիտիմ պատասխան պետական հալածանքներին։

2. 
   Սեփականազրկման անօրինականություն. Հայերի գույքի և հողերի բռնազավթումը  չի կարող հիմնավորվել «պատերազմական պայմաններով», եթե պարզվում է, որ այդ պայմանները ստեղծվել են պետության կողմից իրականացվող հալածանքների հետևանքով:

3. Բնիկության ուժը. Քանի որ հայերը Արևմտյան Հայաստանի բնիկ (Indigenous) ժողովուրդն են, նրանց պայքարը սեփական հողում չի կարող որակվել որպես «հրոսակային»: Դա տիրոջ իրավունքն է՝ պաշտպանել իր տունը զավթիչից:

Դիմադրության իրավունք : Էրդողանը, փորձելով մեղադրել հայերին «ապստամբության» մեջ, իրականում փաստում է, որ Օսմանյան կայսրությունը չի կատարել իր տարրական պարտականությունը՝ պաշտպանել իր քաղաքացիների կյանքն ու գույքը, ինչն էլ հանգեցրել է լեգիտիմ դիմադրության:

• Էրդողանի թեզը հերքվուն է  հետևյալ պատմա-իրավական զուգահեռներով.

  Օրինակ	Համատեքստը	Իրավական գնահատականը
  Ֆրանսիական դիմադրություն (Resistance)	Երբ նացիստական Գերմանիան օկուպացրել էր Ֆրանսիան, նացիստները դիմադրության մասնակիցներին անվանում էին «ահաբեկիչներ» և «հրոսակներ»:	Այսօր նրանք աշխարհի կողմից ճանաչված են որպես ազատության մարտիկներ, իսկ նրանց դիմադրությունը՝ օրինական:
  Ալժիրի ազատագրական պայքարը	Ֆրանսիական գաղութատիրության դեմ ալժիրցիների պայքարը որակվում էր որպես «անօրինական խռովություն»:	Միջազգային հանրությունը ճանաչեց Ալժիրի ինքնորոշման իրավունքը, իսկ ճնշումները որակեց որպես մարդկության դեմ հանցագործություն:
  Վարշավայի գետտոյի ապստամբությունը	Հրեաները զենք վերցրեցին նացիստների դեմ՝ փրկվելու համար:	Ոչ մի բանական մարդ չի կարող սա անվանել «հրոսակային գործողություն»: Սա բնազդային և իրավական ինքնապաշտպանություն էր ցեղասպանության դեմ:

  3. Էրդողանի «Ընտրողական մարդասիրությունը» Արձախի և Պաղեստինի  հարցերում 

Էրդողանի սպառնալիքները Իսրայելին՝ հղում անելով Արձախում իրենց գործողություններին, վերջնականապես պատռում են նրա «խաղաղարար» դիմակը։

• Ագրեսիայի խոստովանություն. Շեշտելով Արձախը Իսրայելի և Լիբիայի հետ նույն շարքում՝ նա պաշտոնապես հաստատում է Թուրքիայի մասնակցությունը 2020-2023թթ. ագրեսիային, ինչը նշանակում է պատասխանատվություն էթնիկ զտումների համար։

• Երկակի ստանդարտներ. Եթե Թուրքիան անշահախնդիր բարձրացնում է Պաղեստինի հարցը, ապա նա պետք է ուժ գտնի իր դաշնակից Բաքվից պահանջելու օկուպացիոն զորքերի դուրսբերումը Արձախից և ճանաչի Արձախի Հանրապետության անկախությունը։ Այլապես նրա ողջ «խիղճը» լոկ քաղաքական առևտրի առարկա է։

4. Արևմտյան Հայաստանի Հանրապետության իրավական պահանջատիրությունը

Էրդողանը ձգտում է ապագա սերունդներին թողնել ժառանգություն, որտեղ «ճշմարտությունը կապված չէ վատ հիշողությունների հետ»։ Սա բարոյական զինաթափման փորձ է, որին մենք հակադրում ենք իրավական հայեցակարգը.

• Բնիկություն և Սեփականություն. Հայ ժողովուրդը Արևմտյան

  
  
  Հայաստանի բնիկ ժողովուրդն է։ Ոչ մի «ցավակցություն» չի կարող փոխարինել բռնազավթված հայրենիքի նկատմամբ հայության անօտարելի իրավունքների ճանաչմանը։

• Իրավական հիմքերը. Մեր պահանջատիրությունը հենված է Սևրի դաշնագրի և Վուդրո Վիլսոնի իրավարար վճռի վրա, որոնք մինչ օրս միջազգային իրավունքի գործող փաստաթղթեր են։

Ամփոփում. Ցեղասպանությունը շարունակվող հանցագործություն է, քանի դեռ առկա է Արևմտյան Հայաստանի օկուպացիան և Արձախի հայաթափումը։ Ճշմարտությունը ոչ թե «խղճի», այլ Արդարադատության հարց է։ Արևմտյան Հայաստանի Հանրապետության իրավական պահանջատիրությունը մեր գլխավոր վահանն ու սուրն է այս պայքարում։