Կայսերական «Խոհանոցում» փլավը վաղու՞ց էր եփվում
Այն ամենը, ինչ սկսվեց որպես Հայկական լեռնաշխարհի արևելյան մասի ռազմական նվաճում ցարիզմի կողմից, 1813 թ. Գուլիզտանի հաշտության պայմանագրով ստացավ իր իրավական կնիքը: Ռուսական կայսրությունը, որն իր հայացքն ուղղել էր դեպի տաք հարավ, Արձախն ամրագրեց որպես իր գաղութատիրական տիրույթ:
Բայց ինու՞ ռուսական կողմի համար «նվաճված տարածքը» ձևակերպման փոխարեն հայությանը պարտադրվեց իբրև ազատագրում պարսկական գաղութային լծից:
Թվերի լեզուն (1805-1823 թթ.)
Եթե դիմենք ցարական զինվորականների անցկացված մարդահամարներին, ապա պատկերը պարզից էլ պարզ է: 1800-ականների սկզբին Արձախի հինգ իշխանությունների տարածքում բնակչության ճնշող մեծամասնությունը՝ 84,6 %-ը, հայեր էին՝ տեղաբնիկներ, որոնց նախնիները դարերով մշակել են այս հողը: Թաթարական տարրը կազմում էր ընդամենը 14,7 %:
Արդեն 1823 թվականի տվյալները (ըստ Ջորջ Բուռնությանի հետազոտության) մեզ ներկայացնում են մի ապշեցուցիչ աղյուսակ: Խամսէի հայկական իշխանությունների սրտում՝ Ջրաբերդում և Խաչենում, հայկական գյուղերը կազմում էին 100%: Գյուլիստանը, Վարանդան և Դիզակը նույնպես պահպանում էին իրենց հստակ հայկական դիմագիծը (տե՛ս աղյուսակը):
Կայսերական «Խոհանոցում» փլավը վաղու՞ց էր եփվում :Հաճախ է հնչում այն միտքը, թե տարածաշրջանի էթնիկ խճանկարը Ստալինյան շրջանի արդյունք է: Սակայն փաստերը հուշում են այլ բան. ցարական վարչակազմը շատ ավելի վաղ էր կիրառել «բաժանիր, որ տիրես» սկզբունքը:
Եզրակացություն Ռուսական կայսրությունը Ռոբինզոնյան ուղով էր փորձում «կարգավորել» Կովկասը: Բայց թվերն ու քարտեզները չեն ստում. Արձախը ոչ թե պարզապես տարածք էր քարտեզի վրա, այլ հազարամյա հայկական կենսատարածք, որի ժողովրդագրական պատկերը նույնիսկ օտարի գրչով հաստատում է նրա անառարկելի ինքնությունը:
Այո՛, փլավը սկսել են եփել Ստալինից շատ առաջ, բայց բաղադրատոմսի հիմքում միշտ եղել է տեղաբնիկ հայի հողն ու ջուրը:
Комментарии
Отправить комментарий