Ի՞նչ է թաքցնում «թուրք» անվանումը

  (Հայկական այլընտրանքային վարկած)

 
 «Թուրք» եզրույթի իմաստաբանական ծագումը

  Պատմության այլընտրանքային քննությունը ցույց է տալիս, որ էթնոնիմները հաճախ ձևավորվում են ոչ թե ինքնանվանմամբ, այլ հարևան ժողովուրդների տված բնորոշումների հիման վրա: Այս համատեքստում «թուրք» բառի ծագումնաբանությունը կարող է դիտարկվել հայերենի զտարյուն արմատների միջոցով:

1. «Թուր-ք»՝ Զինված ուժի նկարագրություն

Ըստ այլընտրանքային պատմության , «թուրք» բառը կազմված է հայերեն «թուր» (սուր) արմատից և «ք» հոգնակիակերտ մասնիկից:

Պատմական համատեքստ: Ենիչերական գնդերի ձևավորման և օսմանյան էքսպանսիայի շրջանում հայ բնակչությունը նորահայտ զավթիչ-քոչվորնե-րին միշտ տեսել և  ընկալել  էր  նախևառաջ որպես թրերով զինված խմբա-վորումների:

Իմաստը: «Թուր-ք» նշանակել է «թուր կրողներ» : Սա ոչ թե էթնիկական, այլ ֆունկցիոնալ անվանում է եղել, որը հետագայում հայերի կողմից տարածվելով՝ սկսել է կիրառվել օսմանցիների ստորին խավերի  նկատմամբ:

2. «Տաճիկ» և «Օսմանցի» եզրույթների տարանջատումը

Կարևոր է հիմնավորել, որ մինչև 20-րդ դարի սկիզբը կայսրության ներսում «թուրք» անվանումը օգտագործվել է իբրև ստորացուցիչ նշան:

Օսմանլը (Osmanlı): Սա թուրքալեզու դարձած բյուզանդա-հայկական վերնախավի և պետականության անվանումն էր:

Տաճիկ-(ծագել է  «տայիկ»՝ արաբական ձևից): Հայկական միջավայրում եկեղեցիների պատերից այն կողմ դուրս չեկած գրչակների գործունեության հետևանք էր և սխալմամբ  ծառայել է որպես մահմեդականին բնորոշող ընդհանուր անուն :

   «Թուրք» բառի բացասական իմաստը: Ինչպես նշեցինք, օսմանյան աղբյուրներում «էթրաք» (արաբերեն թուրքեր) բառը հաճախ օգտագործվել է «տգետ», «քոչվոր», «անհասկացող» կամ «կոպիտ» իմաստով:
    Անգլերենում «turkey»՝   հնդկահավ բառը կապ է ունեցել առևտրի ուղիների հետ և տարածվել է թուրք ժողովրդի վրա ՝ընդգծելու համար անգլիացիների կրթամշակութային և ռազմական առավելությունը նրանց նկատմամաբ։ 
  Հետևաբար, հայերիս կողմից տրված «թուր-ք» (զինված զանգված) բնորոշումը ավելի դիպուկ և պատվաբեր էր, որն իերնց զինանոցում կիրառեցին ժեոնթուրքերը (երիտթուրք թարգմանությունը անընդունելի է  անվանում է ազգայնամոլ-ծայրահեղական կուսակցության բնորոշման համար)  :

Ժողովրդական ստուգաբանություն և դիմադրության լեզուն

Արձախյան բարբառում առկա «թրիք» տարբերակը ևս ունի իր գոյաբանական հիմքը: Սա պարզ հնչյունափոխություն չէ, այլ հակազդեցության լեզու:

16-րդ դար և Սղնախներ: Երբ Արձախի իշխանությունները ձևավորել էին հակաթուրքական ճակատ, լեզուն դարձել էր զենք: Որպեսզի նսեմացվեր թշնամու ահարկու կերպարը, «թուր-քը» (թուր կրողը) ժողովրդական լեզվամտածողության մեջ վերածվեց «թրիքի»՝ մատնանշելով դրա անպիտանությունն ու կենսաբանական ցածր մակարդակը հաղթող Արձախի բնիկների համեմատ: Սրանով է բացատրվում թուրքերի կենսաբանական ատելությունը Արձախի բնիկ հայության նկատմամբ: 

  «Թրիք» տարբերակումը օգնում էր արձախահայությանը պահպանել հոգեբանական առավելությունը շուրջ 5 դար շարունակվող զինված պայքարում:

Հոդվածի եզրափակիչ հիմնական թեզը  հետևյալն է.
- Թուրքիան և թուրքալեզու նվաճողի դերակատարում ստանձնած զանգվածը  իրենց այսօրվա թուրք անվանումը ստացել են հենց հայերից: Եթե չլիներ հայերենի լեզվական կառուցվածքը և հայերի տված բնորոշումը, հավանական է, որ այսօր մենք գործ կունենայինք միայն «օսմանցի» կամ տեղական ցեղանուններով ներկայացող խմբերի հետ:

Հայ ազգը, ստեղծելով այբուբեն թուրքալեզու գրականության համար (հայատառ թուրքերեն), ակամա «լեգիտիմացրել» և տարածել է թուրք անունը, որն իրականում մեր լեզվով նկարագրում էր նրանց բիրտ և նվաճող ուժը: