1909, 2020, 2023թթ. միայն թվականներն ե՞ն փոխվել
«The Times»-ի թղթակցի նախազգուշացումը․ Ադանայից մինչև մերօրյա Արձախ՝ պատմության դասերը և միջազգային իրավունքի պարտականությունը
Պատմական իրադարձությունների միջև չի կարելի դնել հավասարության նշան։ Դրանք տեղի են ունեցել տարբեր ժամանակներում, տարբեր քաղաքական և իրավական պայմաններում։ Սակայն միջազգային իրավունքի տեսանկյունից կարևոր է ուսումնասիրել ոչ միայն տարբերությունները, այլև կրկնվող օրինաչափությունները՝ խաղաղ բնակչության տառապանքները, մշակութային ժառանգության կորուստները, բնակչության տեղահանությունը, տեղեկատվական պայքարը և միջազգային հանրության արձագանքը։
Հենց այս պատճառով միջազգային մարդասիրական իրավունքը պահանջում է, որ զինված հակամարտությունների ընթացքում ապահովվի խաղաղ բնակչության պաշտպանությունը, հարգվեն քաղաքացիական օբյեկտները, մշակութային արժեքները և մարդու հիմնարար իրավունքները։ Այս սկզբունքները գործում են անկախ հակամարտության քաղաքական գնահատականներից։
Պատմությունը ցույց է տալիս նաև մեկ այլ կարևոր օրինաչափություն։ Երբ զանգվածային բռնությունները մնում են առանց իրավական գնահատականի, ձևավորվում է անպատժելիության վտանգավոր մթնոլորտ։ Այդ պատճառով միջազգային իրավունքը վաղուց ընդունել է, որ պատերազմական հանցագործությունները, մարդկության դեմ հանցագործությունները և ցեղասպանությունը չպետք է մնան անպատիժ, իսկ դրանց կազմակերպիչներն ու կատարողները պետք է ենթարկվեն անկախ և արդար դատաքննության՝ միջազգային իրավունքի պահանջներին համապատասխան։
Այս սկզբունքը վերաբերում է ոչ միայն մեկ դար առաջ կատարված ողբերգություններին, այլև մեր օրերին տեղի ունեցած ծանր իրադարձություններին։ Անկախ նրանից, թե որ հակամարտության մասին է խոսքը, միջազգային իրավական մեխանիզմների նպատակն է պարզել փաստերը, գնահատել ապացույցները, հաստատել անհատական պատասխանատվությունը և ապահովել արդարադատությունը։ Միայն այդ ճանապարհով է հնարավոր նվազեցնել նոր ողբերգությունների կրկնության վտանգը։
Ֆերրիմանի գրած տողերը այսօր արժեքավոր են ոչ միայն որպես պատմական հուշագրություն, այլև որպես զգուշացում միջազգային հանրությանը։ Նրա վկայությունը հիշեցնում է, որ աշխարհը հաճախ ուշ է արձագանքել զանգվածային հանցագործություններին։ Ժամանակակից միջազգային իրավունքի գլխավոր խնդիրը հենց դա է՝ արձագանքել ոչ թե տասնամյակներ անց, այլ այն ժամանակ, երբ դեռ հնարավոր է պաշտպանել մարդկանց կյանքը և կանխել նոր ողբերգությունները։
Պատմությունը չի փոխվի, սակայն հնարավոր է փոխել նրա շարունակությունը։ Դրա համար անհրաժեշտ է ոչ թե ընտրովի հիշողություն, այլ համընդհանուր սկզբունք՝ յուրաքանչյուր ծանր միջազգային հանցագործություն պետք է ստանա լիարժեք փաստագրում, անկախ քննություն և, ապացույցների առկայության դեպքում, արդար դատական գնահատական։ Միայն այդ դեպքում «այլևս երբեք» արտահայտությունը կարող է վերածվել ոչ թե բարեմաղթանքի, այլ գործող միջազգային իրավական սկզբունքի։
«Ֆերրիմանի հինգ նախազգուշացումները, որոնք այսօր էլ արդիական են»
- Բռնությունները երբեք չեն սկսվում մեկ օրում։
- Ատելության քարոզը նախորդում է ֆիզիկական բռնությանը։
- Առաջին զոհը միշտ խաղաղ բնակչությունն է։
- Տեղեկատվության խեղաթյուրումը պատերազմի բաղկացուցիչ մասն է։
- Ճշմարտության վկաները պատմության համար նույնքան կարևոր են, որքան իրադարձությունների մասնակիցները։
Комментарии
Отправить комментарий