ԱՆԻՆ ՄԻԱՅՆ․ ՔԱՐԵՂԵՆ ՄԱՏՅԱՆ է՞
Անին այն հազվագյուտ քաղաքներից է, որի պատմությունը հնարավոր չէ սահմանափակել լոկ հնագիտական նկարագրության, ավերակների կամ զբոսաշրջային ուղեցույցի շրջանակներում։ Այնտեղ, որտեղ այսօր կանգնած են հազարամյա պարիսպները, եղել է հայկական պետականության, առևտրի, մշակույթի և ճարտարապետության հզորագույն կենտրոն։
Թեև հետագա նվաճողները (սելջուկներ և այլք) վերականգնել կամ օգտագործել են քաղաքի որոշ հատվածներ, դա չի փոխում Անիի ստեղծման պատմական ու քաղաքակրթական համատեքստը։
Հայկական ինժեներական միտք.
Գրեթե 5 կմ ձգվող պաշտպանական համակարգը (երկշերտ և միաշերտ պարիսպներ, դարպասների բարդ համակարգ) նախագծվել ու կառուցվել է հայկական պետականության ծաղկման շրջանում։ Սելջուկյան արշավանքներից առաջ Անին արդեն Բագրատունյաց Հայաստանի հռչակավոր մայրաքաղաքն էր։- Յոթ դարպասներն ու խորհրդանիշները. Առյուծի, Զույգապարիսպի, Դվինի և մյուս դարպասների քանդակները (առյուծներ, ցուլեր, վիշապներ) բնորոշ են Բագրատունյաց շրջանի հայկական և արևելյան խորհրդանշական մշակույթին։
«1001 եկեղեցիների քաղաքը»
հնագիտական աղբյուրները չեն կարողանում շրջանցել այս փաստը. նրանք ստիպված են արձանագրել, որ քաղաքի բարձրագույն ծաղկումն ու ճարտարապետական հիմնական ժառանգությունը պատկանում են հայոց Բագրատունյաց դինաստիայի ժամանակաշրջանին։ Պատմությունը հնարավոր չէ վերաշարադրել միայն հետագա տիրակալների անուններով․ Անիի հայկական ինքնությունը չի վերանում այն պատճառով, որ քաղաքը հետագայում անցել է այլ պետությունների տիրապետության տակ։
Չբացահայտված ստորգետնյա Անին
ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն, տնտեսական ռեսուրսը և պատմական արդարությունը
2016-ին Անիի ընդգրկումը ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում ճանաչեց դրա համամարդկային արժեքը, սակայն չլուծեց պատմական պատկանելիության և արդարության հարցը։
Տնտեսական չափումը. Տարեկան հարյուր հազարավոր զբոսաշրջիկների այցելությունը Անի ձևավորում է տասնյակ միլիոնավոր դոլարների տնտեսական շրջանառություն։Պահանջատիրական հիմքը. Եթե բնիկ հայ ժողովուրդը Հայոց
ցեղասպանության և բռնագաղթի հետևանքով զրկվել է իր հայրենիքից ու մշակութային ժառանգությունից, ապա այդ ժառանգության ժամանակակից շահագործումը չի կարող անջատվել պատմական անարդարության և փոխհատուցման հարցերից։
Միջազգային-իրավական համատեքստ. Հայկական պահանջատիրական մտքի՝ Արևմտյան Հայաստանի Հանրապետության նախագահ Արմենակ Աբրահամեանի համար Անին դիտարկվում է Սևրի պայմանագրի և Վուդրո Վիլսոնի իրավարար վճռի համատեքստում՝ որպես Արևմտյան Հայաստանի քաղաքակրթական տարածքի խորհրդանիշ։
Չիրականացած ապագան և հավերժական պատգամը
Առանց 20-րդ դարասկզբի Ցեղասպանության և բռնաշարժի, Անին այսօր լոկ ավերակների համալիր չէր լինի։ Տարածաշրջանի բնականոն ժողովրդագրական զարգացման դեպքում այն այսօր կլիներ բազմամիլիոն հայկական բնակչությամբ ժամանակակից քաղաք՝ համալսարաններով, թանգարաններով և տնտեսական հզոր ներուժով։
Անին շարունակում է հարցադրում անել աշխարհին. կարո՞ղ է պատմական ժառանգությունը իսկապես պատկանել միայն նրան, ով այսօր վերահսկում է նրա ավերակները: Պատասխանը շարունակում է ապրել հենց այն քարերի մեջ, որոնք արդեն հազար տարի է՝ հրաժարվում են լռել։
Комментарии
Отправить комментарий