Գնաճը ՀՀ-ում ազդելու է՞ ցածր և միջին եկամուտ ունեցող խմբերի վրա

 

4.5–4.6% գնաճի ազդեցությունը ցածր և միջին եկամուտ ունեցող տնային տնտեսությունների վրա պայմանավորված է սպառողական զամբյուղի կառուցվածքով, եկամուտների ճկունությամբ և խնայողությունների մակարդակով։

1. Սպառողական զամբյուղի կառուցվածքը և ծախսերի անհամաչափությունը

Ցածր և միջին եկամուտ ունեցող խմբերի համար գնաճն ավելի ծանր է ընկալվում, քան արտացոլվում է ընդհանուր վիճակագրական ցուցանիշներում։

• Պարենային ապրանքների բարձր տեսակարար կշիռ. Ցածր եկամուտ ունեցող 

  
  
  տնային տնտեսությունների բյուջեի 40–60%-ը (իսկ ծայրահեղ աղքատության շեմին՝ ավելի քան 60%-ը) ուղղվում է առաջին անհրաժեշտության պարենային ապրանքներին (հաց, կաթնամթերք, բանջարեղեն, ձեթ):

• Զամբյուղի «Անկայունություն». Երբ ընդհանուր գնաճը 4.5–4.6% է, առաջին անհրաժեշտության պարենային ապրանքների գներն հաճախ աճում են ավելի արագ (օրինակ՝ 6–9%): Արդյունքում, այս խմբերի համար անհատական (իրական) գնաճը զգալիորեն գերազանցում է ազգային միջին ցուցանիշը:

2. Իրական եկամուտների էրոզիա (Գնողունակության անկում)

Եկամտային խումբ	Եկամտի աղբյուրներ	Գնաճի անմիջական ազդեցությունը
Ցածր եկամուտ	Նվազագույն աշխատավարձ, նպաստներ, կենսաթոշակներ	Ֆիքսված եկամուտները չեն ինդեքսավորվում գնաճին համահունչ, ինչը հանգեցնում է սպառման ծավալների ուղղակի կրճատման:
Միջին եկամուտ	Ֆիքսված աշխատավարձեր (մասնավոր/պետական հատված)	Անվանական աշխատավարձի աճը հաճախ զիջում է գնաճին, ինչը նվազեցնում է ընթացիկ խնայողությունների չափը:

3. Վարքագծային փոփոխություններ և սպառողական ռազմավարություն

Գնողունակության անկման պայմաններում տնային տնտեսություններն անցնում են «դիմակայության» վարքագծային ռազմավարությունների.

1. «Որակի փոխարինում» (Downward Substitution). Սպառողները ստիպված են լինում բարձրորակ կամ ավելի թանկ ապրանքատեսակները փոխարինել ավելի էժան, հաճախ ցածր սննդարարություն ունեցող այլընտրանքներով:

2. Ոչ պարենային ծախսերի սառեցում. Միջին և ցածր եկամուտ ունեցող ընտանիքները հետաձգում կամ կրճատում են կրթության, առողջապահության, հանգստի և երկարատև օգտագործման ապրանքների վրա կատարվող ծախսերը:

3. Խնայողությունների սպառում. Անհրաժեշտ ապրանքների սպառման մակարդակը պահպանելու համար օգտագործվում են նախկինում կուտակված խնայողությունները, ինչը թուլացնում է տնային տնտեսությունների ֆինանսական դիմակայունությունը հետագա շոկերի նկատմամբ:

4. Մակրոտնտեսական ռիսկեր սոցիալական տեսանկյունից

• Եկամուտների ճեղքվածքի խորացում. Քանի որ բարձր եկամուտ ունեցող խմբերի 
  սպառողական զամբյուղում պարենի տեսակարար կշիռը ցածր է (հաճախ 15–20%-ից պակաս), գնաճը նրանց կենսամակարդակի վրա էական ազդեցություն չի ունենում: Սա մեծացնում է սոցիալական անհավասարությունը:

• Պարտքային ծանրաբեռնվածություն. Ցածր եկամուտ ունեցող խմբերի մոտ ավելանում է կարճաժամկետ սպառողական վարկերից կամ փոխառություններից կախվածությունը՝ ընթացիկ առաջնային ծախսերը հոգալու համար: