Թուրքերը և հայկական միջավայրը․ բնակությո՞ւն, թե՞ ինքնության վերափոխում
XVII դարի օսմանյան աշխարհագիր և ճանապարհորդ Էվլիյա Չելեբին 1647 թվականին այցելել է Երևան։
Նրա նկարագրությունն առանձնահատուկ արժեք ունի, որովհետև նա մահմեդական օսմանցի հեղինակ էր և որևէ հայկական ազգային նպատակ չէր հետապնդում։
Չելեբին նկարագրում է Երևանի բերդը, քաղաքը, շուկաները,
մզկիթները և, հատկապես, հայկական քրիստոնեական միջավայրը։ Նա այցելում է Երեք
Խորան եկեղեցական համալիրը և այն ներկայացնում որպես բացառիկ քրիստոնեական կենտրոն։
Նրա նկարագրության մեջ Երևանը չի վերածվում ինչ-որ «վերջերս ստեղծված մահմեդական քաղաքի»․ ընդհակառակը,
հայկական քրիստոնեական ներկայությունը նրա ժամանակ էլ ակնհայտ և տեսանելի էր։
Ավելին՝ 1650-ականներին տարածաշրջանը տեսած եվրոպացի ճանապարհորդ
Ժան-Բատիստ Ժան-Բատիստ Տավերնիե
Տավերնիեն Երևանը նկարագրում է որպես հարուստ և առևտրական քաղաք, որի շրջակայքում
առկա էին հայկական եկեղեցիներ, իսկ հայկական համայնքը շարունակում էր պահպանել իր տնտեսական
նշանակությունը։
Այսինքն՝ նույնիսկ սեֆյան և օսմանյան իշխանությունների
երկարատև տիրապետությունից հետո հայկական ներկայությունը չէր վերացել։
5. 1728 թվականի օսմանյան նոր գրանցամատյանը
տալիս է ավելի ծանրակշիռ պատկեր
Եվ այստեղ մեզ համար հատկապես կարևոր է մեկ փաստ։
1728 թվականին Օսմանյան կայսրությունը կրկին կազմեց Երևանի
և հարակից շրջանների մանրամասն հարկային գրանցամատյաններ։
Տաշիրի վերաբերյալ 1728 թվականի օսմանյան պաշտոնական գրանցամատյանի
ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ գավառում հաշվառված էր 46 գյուղ, որոնցից
29-ը բնակեցված չէին, իսկ բնակեցված գյուղերի բնակչությունը բացառապես հայ էր։
Սա չափազանց կարևոր վկայություն է այն մասին, որ արդեն 1728-ին օսմանլու թուրքերը ավերել էին 17 գյուղ և բնիկ հայերին էլ ոչնչացնելով սկսել տարածքի ժողովրդագրական փոփոխություն։
Ուստի ժողովրդագրական խնդիրը պետք է դիտարկել երկու զուգահեռ գործընթացների միջոցով՝
հայկական բնակչության բռնի տեղահանում + դատարկված
բնակավայրերի վերաբնա-կեցում թուրքալեզու ցեղերով։
Комментарии
Отправить комментарий