Յոթնամյա դպրոցը որպես ամուր ընդհանուր կրթության հիմք

 

  ՀՀ դպրոցական համակարգը 44-օրյա պատերազմում կրած ծանր պարտու-թյունից հետո ենթակա է կառուցվածքային փոփոխության։

 Առաջին փուլ՝ 1–7-րդ դասարաններ։

Այս փուլում աշակերտը պետք է ստանա պարտադիր և հիմնարար կրթություն։

Այն պետք է ներառի գրագիտություն, մաթեմա-տիկական մտածողություն, բնագիտություն, հայոց լեզու և գրականություն, հայոց պատմություն, քաղաքացիական գիտելիքներ, ֆիզիկական և բարոյական դաստիարակություն։

Յոթնամյա դպրոցն ավարտածը պետք է  ունենա անհրաժեշտ գիտելիքների հիմք, ինքնուրույն մտածելու կարողություն և պատասխանատվության զգացում։

Այս փոփոխությունը, սակայն, պետք է իրականացվի միայն այն դեպքում, երբ ուսումնական ծրագրերը վերակառուցվեն և հիմնարար գիտելիքների ծավալը գիտականորեն հիմնավորվի։

8–9-րդ դասարաններ՝ պետությանը անհրաժեշտ մասնագետների 

պատրաստության սկիզբ

Երկրորդ փուլը՝ 8–9-րդ դասարանները, դիտարկում եմ որպես մասնագիտական կողմնորոշման և նախնական պատրաստության շրջան։

Այս փուլում աշակերտը պետք է հնարավորու-թյուն ունենա ծանոթանալու այն ոլորտներին, որոնց կարիքը ունի պետությունը և տնտեսությունը։

Արդյունաբերություն, մեքենաշինություն, էներգետիկա, գյուղատնտեսություն, երկաթուղային տրանսպորտ, ճանապարհաշինություն, բժշկություն, մանկավարժություն, ծրագրավորում, արհեստներ և այլ մասնագիտություններ։

Այստեղ կարևոր է չսահմանափակել երեխայի ապագան վաղաժամ որոշմամբ։ Պետությունը պետք է ստեղծի հնարավորություններ, իսկ աշակերտը՝ իր հետաքրքրություններին, կարողություններին և նախասիրություններին համապատասխան ընտրի ուղղությունը։

Այս փուլը պետք է ոչ միայն մասնագիտական գիտելիքի առաջին քայլ լինի, այլև աշխատանքի նկատմամբ հարգանքի, կարգապահության և պատասխանատվության ձևավորման շրջան։

10-րդ դասարան՝ բուհական կրթությանը նախապատրաստող փուլ

Երրորդ փուլը՝ 10-րդ դասարանը, կարող է դառնալ բուհական կրթությանը նախապատրաստող հատուկ շրջան։

Այստեղ աշակերտը պետք է ստանա իր ընտրած մասնագիտությանը համապատասխան խորացված գիտելիքներ, սովորի ինքնուրույն ուսումնասիրել, վերլուծել և լուծել մասնագիտական խնդիրներ։

 Առաջարկում եմ քննարկել նաև այն հնարավորությունը, որ 10-րդ դասարանի ավարտին համապատասխան չափանիշները բավարարող աշակերտը բուհ ընդունվի առանց առանձին ընդունելության քննության՝ դպրոցում ստացած արդյունքների հիման վրա։

Սա պետք է լինի ոչ թե գիտելիքի ստուգումից հրաժարում, այլ ընդունելության համակարգի վերակազմավորում։

Բուհը պետք է ընդունի գիտելիքով պատրաստված ուսանողի, իսկ դպրոցը պետք է պատասխանատվություն կրի իր տված կրթության որակի համար։

Բուհական կրթություն՝ 4–5 տարի մասնագիտական խորացում

Բարձրագույն կրթության փուլում մասնագետը պետք է ստանա իր մասնագիտության խորքային տեսական և գործնական գիտելիքները։

Սակայն դիպլոմը չի կարող համարվել մասնագիտական պատրաստության վերջնական արդյունք։

Դիպլոմը պետք է լինի մասնագիտական գործունեության սկիզբը։

Իսկ իրական մասնագետ դառնալու համար անհրաժեշտ է ևս մեկ հիմնարար փուլ։

Հինգ տարվա պարտադիր մասնագիտական պրակտիկա   

Ես հատուկ շեշտում եմ այս պահանջը։

Բուհն ավարտած յուրաքանչյուր մասնագետ պետք է անցնի առնվազն հինգ տարվա պարտադիր աշխատանքային և մասնագիտական պրակտիկա՝ համապատասխան ոլորտում։

Այս պահանջը պետք է դիտարկել ոչ միայն որպես պրոֆեսիոնալիզմի ձևավորման միջոց։

Այն ունի առնվազն չորս կարևոր նպատակ։

1. Մասնագիտական հարմարում

Բուհը տալիս է տեսական գիտելիք և մասնագիտական հիմք։ Սակայն իրական աշխատանքային միջավայրը պահանջում է այլ կարողություններ՝ ժամանակի կառավարում, պատասխանատվություն, գործընկերների հետ համագործակցություն, խնդիրների արագ լուծում և որոշումների կայացում։

Հինգ տարվա աշխատանքային փուլը մասնագետին հնարավորություն է տալիս հարմարվել իր մասնագիտության իրական պահանջներին։

2. Սեր սեփական մասնագիտության նկատմամբ

Մարդը կարող է ընտրել մասնագիտություն՝ առանց ամբողջությամբ պատկերացնելու դրա բովանդակությունը։

Աշխատանքի ընթացքում նա ճանաչում է իր մասնագիտության դժվարությունները, հնարավորությունները, ստեղծագործական կողմերը և հասարակական նշանակությունը։

Հենց այդ ընթացքում է ձևավորվում կամ ամրապնդվում սերը սեփական գործի նկատմամբ։

Իսկ այն մասնագետը, որը սիրում է իր աշխատանքը, ավելի մեծ հավանականությամբ կդառնա պատասխանատու, ստեղծագործ և նվիրված մասնագետ։

3. Իրական պրոֆեսիոնալիզմ

Հինգ տարվա ընթացքում մասնագետը պետք է ոչ միայն կատարի իր պարտականությունները, այլև հասնի ինքնուրույն աշխատանքի, մասնագիտական պատասխանատվության և կայուն արդյունքի։

Պրոֆեսիոնալիզմը միայն դիպլոմը չէ։

Պրոֆեսիոնալիզմը գիտելիքի, փորձի, կարգապահության, պատասխանատվության և գործնական հմտության համադրությունն է։

4. Նորարարություն և արհեստական բանականություն

Սա մեր ժամանակի ամենակարևոր պահանջներից մեկն է։

Հինգ տարվա պարտադիր պրակտիկան պետք է դառնա նաև նորարարական մտածողության ձևավորման շրջան։

Մասնագետը պետք է սովորի ոչ միայն կիրառել արդեն գոյություն ունեցող մեթոդները, այլև հարց տալ.

Ինչպե՞ս կարող եմ իմ մասնագիտության մեջ ավելի արդյունավետ, ավելի արագ, ավելի անվտանգ և ավելի որակյալ աշխատանք կատարել։

Այստեղ արհեստական բանականությունը կարող է դառնալ կարևոր գործիք։

Բժիշկը կարող է ուսումնասիրել բժշկական տվյալների վերլուծության նոր հնարավորությունները։

Ճարտարագետը՝ նախագծման և մոդելավորման նոր մեթոդները։

Ուսուցիչը՝ անհատականացված ուսուցման և գիտելիքի ստուգման գործիքները։

Ագրոնոմը՝ հողի, բերքի և ոռոգման տվյալների վերլուծությունը։  

Երկաթուղային մասնագետը՝ երթևեկության կազմակերպման, կանխարգելիչ սպասարկման և ենթակառուցվածքների կառավարման նոր համակարգերը։

Ծրագրավորողը՝ նոր սերնդի արհեստական բանականության գործիքները։

Սակայն պետք է հստակ հասկանալ՝ արհեստական բանականությունը չի փոխարինում մասնագետի գիտելիքին, պատասխանատվությանը և մասնագիտական դատողությանը։

Այն  օգնում է մասնագետին ավելի լավ աշխատել, նոր լուծումներ գտնել և ստեղծել։

Հինգ տարվա պրակտիկան պետք է ավարտվի նորարարական արդյունքով

Ես առաջարկում եմ, որ մասնագիտական հնգամյա փուլը չավարտվի միայն աշխատանքային ստաժի կուտակմամբ։

Յուրաքանչյուր մասնագետ պետք է հնարավորություն ունենա ներկայացնելու իր աշխատանքի ընթացքում մշակած որևէ բարելավում, նորարարական առաջարկ կամ կիրառական նախագիծ։

Այդ առաջարկը կարող է լինել.

• Աշխատանքի արդյունավետության բարձրացում։
• Ծախսերի նվազեցում։
• Անվտանգության բարելավում։
• Նոր տեխնոլոգիայի կիրառում։
• Արհեստական բանականության միջոցով աշխատանքի կատարելագործում։
• Նոր արտադրանքի կամ ծառայության ստեղծում։

Այսպիսով, պետությունը ոչ միայն մասնագետներ կպատրաստի, այլև կստեղծի նորարարների սերունդ։

Պետությունը պետք է գնահատի ոչ միայն դիպլոմը, այլև մասնագիտական արդյունքը

Այս համակարգում մասնագետի կայացումը պետք է հիմնված լինի հստակ չափանիշների վրա։

Բուհական դիպլոմը՝ որպես կրթական հիմք։

Հինգ տարվա համապատասխան աշխատանքային փորձը՝ որպես 

             

 մասնագիտական հասունացման փուլ։

Իսկ մասնագիտական գնահատումը՝ որպես իրական աշխատանքի որակի, պատասխանատվության և նորարարական կարողությունների հաստատում։

Սա չի նշանակում, որ բոլոր մասնագիտությունների համար պետք է կիրառել նույն ընթացակարգը։ Բժիշկը, ուսուցիչը, ճարտարագետը, իրավաբանը և գիտնականը ունեն տարբեր մասնագիտական պահանջներ։

Սակայն բոլորի համար պետք է գործի մեկ ընդհանուր սկզբունք.

Մասնագետը պետք է ապացուցի իր կարողությունը ոչ միայն քննության և դիպլոմի, այլև իրական աշխատանքի միջոցով։

Եզրակացություն

ՀՀ կրթական համակարգի վերակառուցումը պետք է դառնա Հայաստանի Հան-րապետության ազգային վերականգնման ռազմավարության կարևորագույն ուղղություններից մեկը։

Փոքր դասարանը հնարավորություն է տալիս ուսուցչին իրականում աշխատել յուրաքանչյուր աշակերտի հետ։

Թեթև, բայց բովանդակային դասագիրքը հնարավորություն է տալիս աշակերտին յուրացնել անհրաժեշտ գիտելիքը։

Յոթնամյա ընդհանուր դպրոցը կարող է ապահովել ամուր կրթական հիմք։

8–9-րդ դասարանների մասնագիտական կողմնորոշումը կարող է կապել դպրոցը պետության և տնտեսության պահանջների հետ։

10-րդ դասարանի բուհական նախապատրաստական փուլը կարող է փոխել բարձրագույն կրթության անցման տրամաբանությունը։

Իսկ բուհից հետո առնվազն հինգ տարվա պարտադիր մասնագիտական պրակտիկան կարող է ստեղծել ոչ միայն պրոֆեսիոնալ, այլև իր գործին հարմարված, այն սիրող, պատասխանատու և նորարար մասնագետ։

ՀՀ-ին անհրաժեշտ է ոչ թե պարզապես կրթված բնակչություն։

ՀՀ-ին անհրաժեշտ է գիտելիքով զինված, մասնագիտորեն կայացած, սեփական աշխատանքի նկատմամբ սեր ունեցող և նորարարության ընդունակ սերունդ։

Այդպիսի սերունդը չի ստեղծվում միայն դասագրքով կամ դիպլոմով։

Այն ստեղծվում է ճիշտ կազմակերպված դպրոցով, պահանջկոտ բուհով, իրական աշխատանքային փորձով և պետության՝ իր մասնագետների նկատմամբ հետևողական հոգատարությամբ։

Կրթության որակի բարձրացումը ՀՀ-ի ապագայի հարց է։ 

Իսկ Հայաստանի ապագան պետք է կառուցվի ոչ թե պատահականության, այլ գիտելիքի, աշխատանքի, կարգապահության և մասնագիտական նվիրումի վրա։

Փոքր դասարան։ Անհրաժեշտ գիտելիք։ Ուժեղ մասնագետ։ Նորարար և ամբողջական Հայաստան։