Հայաստանի Հանրապետության նոր աշխարհաքաղաքական դոկտրինը

 

ՈՒժ, ինքնիշխանություն և ռազմավարական նախաձեռնություն

«Ինչ էլ լինի, թե՛ թշնամուն և թե՛ բարեկամին հարգանք ու պատկառանք ներշնչողը, դժբախտաբար, դեռ կոպիտ ուժն է: Եվ մի ազգ, եթե ուզում է մնալ հարգված, եթե չի ուզում կորչել, պետք է լինի զենքի ընդունակ. պետք է միշտ լինի կազմ ու պատրաստ ինքնապաշտպանության համար, մանավանդ քաղաքական ցնցումների վայրկյաններում»։

Պետությունը պետք է ոչ միայն դիմակայի աշխարհաքաղաքական իրադարձություններին, այլև մասնակցի դրանց ձևավորմանը

Աշխարհաքաղաքական իրականությունը չի սպասում, մինչև պետությունները

պատրաստ կլինեն դիմակայելու նոր մարտահրավերներին։ Այն ձևավորվում է ուժային կենտրոնների մրցակցությամբ, տնտեսական շահերի բախմամբ, տեխնոլոգիական հեղափոխությամբ, ռազմական հնարավորությունների փոփոխությամբ և միջազգային ազդեցության վերաբաշխմամբ։ Այդ գործընթացներում պետությունները կա՛մ հանդես են գալիս որպես սեփական շահերը պաշտպանող սուբյեկտներ, կա՛մ հայտնվում են ուրիշների որոշումների հետևանքները կրողի կարգավիճակում։

Հայաստանի Հանրապետության առջև այսօր ծառացած գլխավոր ռազմավարական խնդիրը հենց այս երկընտրանքից դուրս գալն է։

Մենք պետք է վերանայենք փոքր պետության մասին ավանդական պատկերացումը։ Փոքր տարածքը, սահմանափակ բնակչությունը կամ տնտեսական ռեսուրսների անհամաչափությունը դեռևս չեն նշանակում, որ պետությունը դատապարտված է աշխարհաքաղաքական պասիվության։ Սակայն ինքնուրույն քաղաքականություն վարելու իրավունքը պահպանվում է

միայն այն դեպքում, երբ այն ապահովված է իրական կարողություններով։

Հետևաբար ՀՀ-ն պետք է անցում կատարիլ արձագանքող արտաքին քաղաքականությունից դեպի նախաձեռնող աշխարհաքաղաքական գործելաոճ։ Սա նշանակում է ոչ թե սպասել, թե ինչ պայմանավորվածություններ կձևավորվեն մեր Հայրենիքի շուրջը, այլ սեփական տնտեսական, անվտան-գային, տեխնոլոգիական և դիվանագիտական նախաձեռնություններով մասնակցել տարածաշրջանային ու միջազգային օրակարգերի ձևավորմանը։

ՀՀ-ի նպատակը պետք է լինի ոչ թե որևէ աշխարհաքաղաքական կենտրոնի համար հարմար պետություն դառնալը, այլ սեփական շահերով և առաջարկներով միջազգային հարաբերություններում անհրաժեշտ գործընկեր դառնալը։

Ուժը՝ որպես ինքնիշխանության գործնական երաշխիք

Ժամանակակից աշխարհում ուժը չի սահմանափակվում բանակի թվաքանակով կամ զինտեխնիկայի քանակով։ Այն պետական համակարգի ամբողջական կարողությունն է՝ կանխատեսելու վտանգները, կանխելու ագրեսիան,
պաշտպանելու բնակչությանը, պահպանելու կառավարման շարունակականությունը և անհրաժեշտության դեպքում արագ վերականգնելու խաթարված համակարգերը։

ՀՀ-ն պետք է ձևավորի պաշտպանության այնպիսի մոդել, որի հիմքում կլինեն տեխնոլոգիական առավելությունը, հետախուզական կարողությունները, հակաօդային պաշտպանությունը, անօդաչու համակարգերը, ռազմական ռոբոտաշինությունը, ճշգրիտ սպառազինությունը և սեփական ռազմարդյունաբերական արտադրությունը։

Բայց ռազմական պատրաստվածությունը պետք է լրացվի քաղաքացիական պաշտպանությամբ, էներգետիկ և պարենային անվտանգությամբ, կապի պահուստային համակարգերով, ռազմավարական պաշարներով ու ճգնաժամային կառավարման արդյունավետ մեխանիզմներով։

Այստեղ վճռորոշ է մեկ սկզբունք. պաշտպանունակությունը չպետք է կախված լինի միայն արտաքին մատակարարումներից կամ քաղաքական խոստումներից։ Միջազգային ռազմական համագործակցությունը կարևոր է, բայց այն պետք է լրացնի սեփական կարողությունները, ոչ թե փոխարինի դրանց։

Ինքնապաշտպանության իրավունքը միջազգային իրավունքի հիմնարար սկզբունքներից է։ Սակայն այդ իրավունքի գործնական արդյունավետությունը պայմանավորված է պետության պատրաստվածությամբ, կազմակերպվածությամբ և իրական հնարավորություններով։

Բազմավեկտոր դիվանագիտություն՝ առանց ռազմավարական կախվածության

Մեծ տերությունների միջև մրցակցությունը փոքր պետությունների համար միաժամանակ ստեղծում է ռիսկեր և հնարավորություններ։ ԱՄՆ-ը, Չինաստանը, Ռուսաստանը, Եվրամիությունը, Հնդկաստանը և տարածաշրջանային դերակատարներն ունեն տարբեր շահեր, տնտեսական առաջնահերթություններ ու անվտանգության պատկերացումներ։

ՀՀ-ի արտաքին քաղաքականությունը պետք է կառուցվի այդ շահերի իրատեսական գնահատման վրա։

Անհրաժեշտ է զարգացնել հարաբերությունները բոլոր այն պետությունների և միջազգային կառույցների հետ, որոնց հետ համագործակցությունը կարող է նպաստել մեր անվտանգությանն ու զարգացմանը։ Սակայն բազմակողմանիությունը չպետք է վերածվի կողմնորոշումների անվերջ փոփոխության կամ բոլորին միաժամանակ գոհացնելու փորձի։   

Յուրաքանչյուր գործընկերության հիմքում պետք է լինեն հստակ պայմանավորվածություններ, փոխադարձ պարտավորություններ, չափելի արդյունքներ և ազգային շահերի պաշտպանություն։

Դիվանագիտության խնդիրը միայն բարեկամներ ձեռք բերելը չէ։ Այն նաև սեփական դիրքորոշման համար միջազգային աջակցություն ձևավորելն է, բանակցային այլընտրանքներ պահպանելը և այնպիսի պայմաններ ստեղծելը, որոնց դեպքում ՀՀ-ի շահերի անտեսումը կունենա քաղաքական ու տնտեսական հետևանքներ։

Պետք է դադարել աշխարհաքաղաքական կենտրոնների միջև ընտրություն կատարելու պարտադրված տրամաբանությունից և սկսել սեփական շահերի շուրջ համագործակցության պայմաններ ձևավորել։

Տնտեսական աշխարհաքաղաքականություն. վերածվել տարածաշրջանային անհրաժեշտության

 Պետության ազդեցությունը որոշվում է նաև նրանով, թե ինչ կարող է նա առաջարկել միջազգային տնտեսությանը։ Եթե երկրի աշխարհագրական դիրքը, հաղորդակցային համակարգը, արտադրական կարողությունները կամ տեխնոլոգիական ներուժը դառնում են այլ պետությունների երկարաժամկետ շահերի բաղադրիչ, նրա բանակցային կշիռը նույնպես փոխվում է։

ՀՀ-ն պետք է իր աշխարհագրական դիրքը վերածի տնտեսական և քաղաքական ազդեցության գործիքի։

Մասնավորապես, անհրաժեշտ է ռազմավարական նշանակություն տալ Սև ծով–Պարսից ծոց հաղորդակցային ուղղությանը՝ երկաթուղիների, արագընթաց ճանապարհների, լոգիստիկ կենտրոնների և միջազգային բեռնափոխադրումների միասնական համակարգի ձևավորմամբ։ Այս նախաձեռնությունը կարող է կապել վրացական նավահանգիստները, իրանական հաղորդակցային ցանցը, հնդկական առևտրային շահերը և եվրոպական շուկաները։

Սակայն միայն տարանցիկ երկիր լինելը բավարար չէ։ Անհրաժեշտ է զարգացնել սեփական արդյունաբերությունը, բարձր տեխնոլոգիաները, էներգետիկան, գյուղատնտեսական վերամշակումը և գիտահետազոտական արտադրությունը։

ՀՀ-ն պետք է ձգտի ոչ միայն ապրանքների տարանցման, այլև դրանց ստեղծման, մշակման և արտահանման կենտրոն դառնալու։

Տնտեսական քաղաքականության հիմնական խնդիրը պետք է լինի այնպիսի փոխկապակցվածության ստեղծումը, որի պայմաններում Հայաստանի Հանրապետության կայունությունն ու զարգացումը բխեն նաև մի շարք 
միջազգային գործընկերների շահերից։

Տեխնոլոգիական և տեղեկատվական ինքնիշխանություն

XXI դարում տեխնոլոգիական հետամնացությունը վերածվում է քաղաքական կախվածության։ Արհեստական բանականությունը, կիբեռանվտանգությունը, ռոբոտաշինությունը, կիսահաղորդիչները, կապի համակարգերը և տիեզերական տեխնոլոգիաները փոխում են ոչ միայն տնտեսությունը, այլև ռազմական ու դիվանագիտական ուժերի հարաբերակցությունը։

ՀՀ-ն պետք է գիտությունը դիտարկի որպես ազգային անվտանգության և աշխարհաքաղաքական ազդեցության հիմնական ռեսուրսներից մեկը։

Դրա համար անհրաժեշտ է միավորել համալսարանների, գիտահետազոտական կենտրոնների, ռազմարդյունաբերության և մասնավոր տեխնոլոգիական ընկերությունների ներուժը։ Պետական պատվերը պետք է խթանի

նորարարությունը, իսկ նորարարությունը՝ տեղական արտադրությունը։

Միաժամանակ անհրաժեշտ է ձևավորել միջազգային տեղեկատվական և իրավագիտական ներկայություն։ Պատմական իրավունքների, տեղահանված բնակչության պաշտպանության, մշակութային ժառանգության պահպանության և միջազգային իրավունքի հարցերը պետք է ներկայացվեն փաստաթղթերով, գիտական ուսումնասիրություններով ու իրավական գործողություններով։

Մասնավորապես, Արձախի հայության իրավունքների և մշակութային ժառանգության հարցը չպետք է սահմանափակվի միայն հայտարարություններով։ Այն պահանջում է երկարաժամկետ միջազգային աշխատանք, մասնագիտական ցանցեր և իրավական հետևողականություն։

Պետությունը պետք է կարողանա ոչ միայն պաշտպանել իր տարածքը, այլև պաշտպանել իր պատմական հիշողությունը, միջազգային հեղինակությունն ու ազգային շահերի վերաբերյալ ճշմարտությունը։

Քաղաքական ցնցումներին պատրաստ լինել՝ նախքան դրանց սկսվելը

Աշխարհաքաղաքական ճգնաժամերը հաճախ առաջանում են այնպիսի իրադարձություններից, որոնք առաջին հայացքից անմիջականորեն չեն առնչվում մեր Հայրենիքի հետ։ Մեծ տերությունների հարաբերությունների փոփոխությունը, տարածաշրջանային պատերազմը, տնտեսական պատժամիջոցները, էներգետիկ ճգնաժամերը կամ միջազգային     

տրանսպորտային ուղիների խափանումները կարող են կարճ ժամանակում փոխել ՀՀ-ի նման փոքր պետության անվտանգության միջավայրը։

Ուստի ՀՀ-ին անհրաժեշտ է ռազմավարական կանխատեսման և ճգնաժամային կառավարման մշտական համակարգ։

Այն պետք է ներառի տարբեր զարգացումների սցենարներ, դրանց տնտեսական ու անվտանգային հետևանքների գնահատում, այլընտրանքային հաղորդակցությունների նախապատրաստում և պետական կառավարման շարունակականության ապահովում։

Պետությունը չպետք է ճգնաժամի պահին սկսի փնտրել լուծումներ։ Այն պետք է նախապես ունենա գործողությունների պատրաստի տարբերակներ առնվազն առաջիկա 50 տարիների համար։

Սա վերաբերում է նաև հասարակությանը։ Պաշտպանունակությունը միայն բանակի պարտականությունը չէ։ Այն ենթադրում է գիտակից քաղաքացի, պատրաստված մասնագետ, կազմակերպված համայնք, պատասխանատու պետական համակարգ և ազգային նպատակների շուրջ հասարակական համախմբում։

Այսպիսով ՀՀ-ն պետք է կատարի անցում սպասողականությունից դեպի ռազմավարական նախաձեռնություն

Հայաստանի Հանրապետության նոր աշխարհաքաղաքական դոկտրինը պետք է հիմնվի վեց փոխկապակցված հենասյուների վրա՝ ռազմական հզոր ներուժ, ռազմավարական ինքնուրույնություն, բազմակողմ դիվանագիտություն, տնտեսական փոխկապակցվածություն, տեխնոլոգիական զարգացում և ճգնաժամային պատրաստվածություն։

Այս սկզբունքները չեն ենթադրում մեկուսացում, հակադրություն կամ աշխարհաքաղաքական արկածախնդրություն։ Դրանք ենթադրում են սեփական կարողությունների զարգացում, միջազգային գործընկերությունների գիտակցված ընտրություն և ազգային շահերի հետևողական պաշտպանություն։

Մեզ անհրաժեշտ չէ աշխարհաքաղաքական ուժերի միջև հակամարտության մասնակից դառնալ։ Մեզ անհրաժեշտ է դառնալ այնպիսի պետություն, որի հետ համագործակցությունը ձեռնտու է տարբեր ուժային կենտրոնների, իսկ որի ինքնիշխանությունը հաշվի չառնելը չի կարող դիտարկվել որպես աննշան հանգամանք։

Դրա համար անհրաժեշտ է ունենալ ոչ միայն արտաքին քաղաքականություն, այլև արտաքին քաղաքականությանը հենարան ծառայող հզոր տնտեսություն, պաշտպանունակ բանակ, զարգացած գիտություն, կայուն պետական ինստիտուտներ և երկարաժամկետ ազգային ռազմավարություն։

Աշխարհաքաղաքականությունը միայն ուժեղների կողմից թույլերի ճակատագիրը որոշելու գործընթաց չէ։ Այն նաև սեփական ուժը ճիշտ կազմակերպած պետությունների՝ միջազգային գործընթացների վրա ազդելու հնարավորությունն է։

Հայաստանի Հանրապետության առջև ծառացած խնդիրը սոսկ գոյություն ունեցող աշխարհաքաղաքական իրականությանը հարմարվելը չէ։ Խնդիրն այդ իրականության մեջ սեփական տեղը, նշանակությունը և ազդեցության հնարավորությունները ձևավորելն է։

Մեր Հայրենիքը պետք է անցում կատարիք աշխարհաքաղաքական իրադարձություններին արձագանքող պետությունից դեպի աշխարհաքաղաքական նախաձեռնություններ առաջադրող պետություն։

Որովհետև ինքնիշխանությունը միայն անկախ որոշումներ կայացնելու իրավունքը չէ։ Այն այդ որոշումները կյանքի կոչելու կարողությունն է։

Комментарии

Популярные сообщения из этого блога

Նռան տոնի ժամանակակից ծիսական դրսևորումները

Արձախի հանձնաժողովըի հայտարարում է

Արկադի Տեր Թադևոսյանի (Կոմանդոսի) մարգարեությունը