Ինքնորոշման տեսությունը և հայ հանրությունը
Ռիչարդ Ռայանի և Էդվարդ Դեսիի Ինքնորոշման տեսությունը (Self-Determination Theory) թեև ստեղծվել է անհատի հոգեբանական բարեկեցությունն ու ներքին մոտիվացիան բացատրելու համար, սակայն սոցիալական հոգեբանության մեջ այն լայնորեն կիրառվում է նաև ամբողջ հասարակությունների և պետությունների դիմակայունությունը (ռեզիլիենտությունը) գնահատելիս։
Ներկա բարդ աշխարհաքաղաքական պայմաններում այս երեք հիմնական կարիքների բավարարումը կարող է առանցքային նշանակություն ունենալ Հայաստանի Հանրապետության հանրային տրամադրությունների, պետականաշինության և անվտանգային կայունության համար։
1. Կոմպետենտություն (Կարողություն և վարպետություն)
Ճգնաժամային իրավիճակներում հասարակության գլխավոր խնդիրը անօգնականության և անորոշության զգացումն է։ Այս սկզբունքի կիրառումը ենթադրում է՝
- Մասնագիտական և տեխնոլոգիական զարգացում. Երբ քաղաքացիները և պետական ինստիտուտները ձեռք են բերում ժամանակակից գիտելիքներ ու հմտություններ (ռազմարդյունաբերության, տնտեսության, կրթության և դիվանագիտության ոլորտներում), նվազում է արտաքին սպառնալիքներից առաջացող խուճապը։
- Անձնական պատասխանատվություն. Յուրաքանչյուր քաղաքացի իր ոլորտում բարձր պրոֆեսիոնալիզմ ցուցաբերելով՝ զգում է, որ ինքն է տիրապետում իր իրավիճակին և իրական ազդեցություն ունի երկրի պաշտպանունակության ու զարգացման վրա։
2. Ինքնավարություն (Սուբյեկտայնություն և ընտրության ազատություն)
Աշխարհաքաղաքական ճնշումների ներքո հաճախ առաջանում է տպավորություն, թե փոքր պետությունների փոխարեն ամեն ինչ որոշում են արտաքին ուժերը։ Ինքնավարության կարիքի բավարարումը նշանակում է՝
- Որոշումների կայացման սուբյեկտայնություն. Պետական և հանրային մակարդակում կարևոր է ձևավորել այն գիտակցումը, որ ՀՀ-ն ինքն է ընտրում իր զարգացման ուղին, դաշնակիցներին և ներքին բարեփոխումների օրակարգը, այլ ոչ թե սոսկ արձագանքում է արտաքին պարտադրանքներին։
- Քաղաքացիական մասնակցություն. Երբ քաղաքացիները տեսնում են, որ իրենց ձայնն ու ընտրությունը կարևոր են երկրի կառավարման մեջ, աճում է ներքին մոտիվացիան՝ պաշտպանելու և շենացնելու սեփական պետությունը՝ առանց պարտադրանքի։
3. Կապվածություն (Համերաշխություն և պատկանելություն)
Արտաքին վտանգների դեմ ամենաուժեղ վահանը ներքին միասնականությունն է։ Այս սկզբունքը ցույց է տալիս, թե ինչպես հաղթահարել հանրային բևեռացումն ու օտարացումը.
- Փոխադարձ հոգատարություն. Ինչպես նշված է տեսության մեջ՝ «զգալ, որ ուրիշները հոգ են տանում քո մասին, և ինքդ հոգ տանել ուրիշների մասին»։ Երբ հասարակության տարբեր խմբեր (օրինակ՝ տեղահանված հայրենակիցներ, սահմանամերձ բնակիչներ, զինծառայողների ընտանիքներ) զգում են պետության և համաքաղաքացիների իրական աջակցությունը, ձևավորվում է անկոտրում վստահություն։
- Համահայկական կապի ամրապնդում. Պատկանելության զգացումը միավորում է աշխարհասփյուռ հայությանը մեկ ընդհանուր ինքնության և նպատակի շուրջ՝ վերածելով անհատական ջանքերը համազգային ներուժի։
Այսպիսով, եթե հասարակության մեջ ապահովվեն այս երեք պայմանները՝ գիտելիք ու կարողություն (կոմպետենտություն), սեփական ճակատագիրը տնօրինելու կամք (ինքնավարություն) և միմյանց նկատմամբ պատասխանատու հոգատարություն (կապվածություն), ապա երկիրը կունենա ոչ թե պարտադրված, այլ գիտակցված ու կայուն ներքին դիմադրողականություն։


Комментарии
Отправить комментарий