Ինքնորոշման տեսությունը և հայ հանրությունը

 

Ռիչարդ Ռայանի և Էդվարդ Դեսիի Ինքնորոշման տեսությունը (Self-Determination Theory) թեև ստեղծվել է անհատի հոգեբանական բարեկեցությունն ու ներքին մոտիվացիան բացատրելու համար, սակայն սոցիալական հոգեբանության մեջ այն լայնորեն կիրառվում է նաև ամբողջ հասարակությունների և պետությունների դիմակայունությունը (ռեզիլիենտությունը) գնահատելիս։
Ներկա բարդ աշխարհաքաղաքական պայմաններում այս երեք հիմնական կարիքների բավարարումը կարող է առանցքային նշանակություն ունենալ Հայաստանի Հանրապետության  հանրային տրամադրությունների, պետականաշինության և անվտանգային կայունության համար։
1. Կոմպետենտություն (Կարողություն և վարպետություն) 
Ճգնաժամային իրավիճակներում հասարակության գլխավոր խնդիրը անօգնականության և անորոշության զգացումն է։ Այս սկզբունքի կիրառումը ենթադրում է՝
  • Մասնագիտական և տեխնոլոգիական զարգացում. Երբ քաղաքացիները և պետական ինստիտուտները ձեռք են բերում ժամանակակից գիտելիքներ ու հմտություններ (ռազմարդյունաբերության, տնտեսության, կրթության և դիվանագիտության ոլորտներում), նվազում է արտաքին սպառնալիքներից առաջացող խուճապը։
  • Անձնական պատասխանատվություն. Յուրաքանչյուր քաղաքացի իր ոլորտում բարձր պրոֆեսիոնալիզմ ցուցաբերելով՝ զգում է, որ ինքն է տիրապետում իր իրավիճակին և իրական ազդեցություն ունի երկրի պաշտպանունակության ու զարգացման վրա։
2. Ինքնավարություն (Սուբյեկտայնություն և ընտրության ազատություն)
Աշխարհաքաղաքական ճնշումների ներքո հաճախ առաջանում է տպավորություն, թե փոքր պետությունների փոխարեն ամեն ինչ որոշում են արտաքին ուժերը։ Ինքնավարության կարիքի բավարարումը նշանակում է՝
  • Որոշումների կայացման սուբյեկտայնություն. Պետական և հանրային մակարդակում կարևոր է ձևավորել այն գիտակցումը, որ ՀՀ-ն ինքն է ընտրում իր զարգացման ուղին, դաշնակիցներին և ներքին բարեփոխումների օրակարգը, այլ ոչ թե սոսկ արձագանքում է արտաքին պարտադրանքներին։
  • Քաղաքացիական մասնակցություն. Երբ քաղաքացիները տեսնում են, որ իրենց ձայնն ու ընտրությունը կարևոր են երկրի կառավարման մեջ, աճում է ներքին մոտիվացիան՝ պաշտպանելու և շենացնելու սեփական պետությունը՝ առանց պարտադրանքի։
3. Կապվածություն (Համերաշխություն և պատկանելություն)
Արտաքին վտանգների դեմ ամենաուժեղ վահանը ներքին միասնականությունն է։ Այս սկզբունքը ցույց է տալիս, թե ինչպես հաղթահարել հանրային բևեռացումն ու օտարացումը.
  • Փոխադարձ հոգատարություն. Ինչպես նշված է տեսության մեջ՝ «զգալ, որ ուրիշները հոգ են տանում քո մասին, և ինքդ հոգ տանել ուրիշների մասին»։ Երբ հասարակության տարբեր խմբեր (օրինակ՝ տեղահանված հայրենակիցներ, սահմանամերձ բնակիչներ, զինծառայողների ընտանիքներ) զգում են պետության և համաքաղաքացիների իրական աջակցությունը, ձևավորվում է անկոտրում վստահություն։
  • Համահայկական կապի ամրապնդում. Պատկանելության զգացումը միավորում է աշխարհասփյուռ հայությանը մեկ ընդհանուր ինքնության և նպատակի շուրջ՝ վերածելով անհատական ջանքերը համազգային ներուժի։

Այսպիսով, եթե հասարակության մեջ ապահովվեն այս երեք պայմանները՝ գիտելիք ու կարողություն (կոմպետենտություն), սեփական ճակատագիրը տնօրինելու կամք (ինքնավարություն) և միմյանց նկատմամբ պատասխանատու հոգատարություն (կապվածություն), ապա երկիրը կունենա ոչ թե պարտադրված, այլ գիտակցված ու կայուն ներքին դիմադրողականություն։

Комментарии

Популярные сообщения из этого блога

Նռան տոնի ժամանակակից ծիսական դրսևորումները

Արձախի հանձնաժողովըի հայտարարում է

Արկադի Տեր Թադևոսյանի (Կոմանդոսի) մարգարեությունը