ԼՈՒՅՍԻ ԿԱՆՉԸ

   Գանձասարի Աղվանից կաթողիկոսության լուծարումից հետո Շուշին դարձավ Արձախի թեմական առաջնորդարանի նստավայր։ Առաջնորդները, սկսած մետրոպոլիտ Բաղդասարից, մշտապես հաստատվել են այստեղ։ Սա պայմանավորեց քաղաքի՝ որպես Արցախի հոգևոր և կրթական կենտրոն դառնալը։  Բնակչության վիճակագրությունը 1895թ. Շուշիում հայոց համայնքը կազմել է շուրջ 3016 ընտանիք (ծուխ) ։ Ըստ տվյալների՝ Արական սեռի բնակիչներ՝ 7359 Իգական սեռի բնակիչներ՝ 5792 Ծնված արական՝ 325 Ծնված իգական՝ 281 Երկվորյակներ՝ 4 Ամուսնություններ (կույս ընդ կուսի)՝ 138 Ամուսնություններ (այրի ընդ կուսի)՝ 17 Ամուսնություններ (այրի ընդ այրու)՝ 15 Մահացած արական՝ 179 Մահացած իգական՝ 178  Թեմական վեցդասյան դպրոց Դպրոցում սովորում էր 330 աշակերտ , որոնցից 260-ը՝ թոշակավոր (վճարովի), 70-ը՝ անվճար։ Տարեկան եկամուտներ – 11 000 ռուբլի (×0.514) = 5 654 USD (1900-ականների) CPI-ով ≈ 217 600 USD (2025 համարժեք) (×382.7 AMD/USD) ≈ 2 163 800 դրամ (2025) Վեց ուսուցիչների և մեկ տեսչի տարեկան ռ...

  Շուշի քաղաքի Սուրբ Աստավածածին վանքը, որը հայտնի է ավելի շատ իբրև Կուսանաց Անապատ, հիմն վ ած է   Սուրբ Աստվածածին (Մեղրեցոց) և   Կանաչ Ժամ ( Նոր-թաղի) եկեղեցիների միջև գտնվող մի սեռի վրա: Կուսանաց անապատ վանքը կամարակապ՝  է,  առանց ս յո ւների  և  ունի երկու դ ուռ ՝  հարա վ ային և  ար և մտ յ ան կողմերից, ին ը  լուսամուտ և մի եռա հ արկ զանգատուն՝ որ պատկից է հարա վ ային կողմի ց: Վանքի ե րկարութ յո ւն  20 մետր է, լայնութ յո ւն՝ 9 մետր 45 սան տիմետր: Հարա վ ային դրան ճակատակալ քարի վրա  արձանագրված էր . «Կառուցվեց Սուրբ եկեղեցին Սուրբ Աստվածածնի անունով, Կույս Հռիփսիմեի ձեռագործ աշխատանքների վաստակով, իր հարազատ երեք եղբայրների՝ Իսրայել, Աստվածատուր և Պետրոս Գրիգորեան Բահադուրյանցների օժանդակությամբ, 1816 թվականին։ Նույն բ ա զմ աշխատ Կույս Հռիփսիմեն նաև կառուցել տվեց զանգակատունը՝ առանց ուրիշների օժանդակության»։ Անա պատումս կա մի գրչագիր ա վ ետա ր ան միջակ գիրք ,  գր վ ած թղթի վրա, պա տկե- րազարդ: Հ իշա տ ակարանի ց . «Հավատա...

    Մեղրեցոց եկեղեցի Սուրբ Աստվածածին , հիմնված Շուշի քաղաքի ՝արևմտյան մասում, նույ­նանուն թաղում, կառուցված է անտաշ քարով չորս սյուների վրա, բայց ո՝չ բարձրաշեն.՝ Ունի երկու դուռ՝ հարավային և արևմտյան կողմերից, որոնց վրա կա երկու գավիթ, կանանց վերնա­տուն և տասն լուսամուտ. 24 մետր 75 սանտիմետր երկարություն և 12 մետր 77 սմ  լայնություն: Հարավային դռան ճակատակալ քարի վրա արձանագրված էր. «1838 թ. Մահտեսի Պապա Հախումյանցի տոհմից զավակ չմնաց։ Ինքը, զգալով կյանքի վախճանը, նախապես կազմեց կտակ՝ կառուցել սուրբ մի շքեղ տաճար՝ եկեղեցի, որը պիտի մնա մարդկային սերունդների բարօրության համար՝ նվիրված Սուրբ Աստվածամորը՝ կյանքի պարգևին։ Իր հոգու հիշատակի համար, այս աշխարհի անցավորությունից առաջ, նա հանձնեց իր մարմինը հողին, որը հիմա հանգչում է տաճարի մեջ՝ այս պերճ գերեզմանում»։ Եկեղեցումս կան հետևեալ գրչագիրներն. Ա. Ավետարան փոքրադիր, գրուած թղթի վրա, որ ունի չորս ավետարանչաց պատկերներ, բայց անճաշակ գրողն է ոմն Յովսէփ քահանա. Հիշատակարանից. «Արդ գրեցաւ սուրբ աւետարանս ի թվին Հայոց...

Եգիպտահայ ականավո ր պետական-քաղաքական գործի չ   Նուբար Փաշա Նուբարյանը (1825-1899) սերում էր 18-րդ դ. վերջին Ա ր ձ ա խ ից Կոստանդնուպոլիս գաղթած առ և տրական Մ կրտի չ Նուբարի Մե լիքյանի գ ե րդաստանից: Նախնական կր­թությունը իր ծննդավայր Զ մյու ռ նիայի հայկա­կան դպրոցում ստանալուց հետո տեղափոխ­վել է Ալեքսանդրի ա , այնուհետ և սովորել է Փարիզում: Բազմիցս վարել է Եգիպտոսի ար­տաքին գործերի նախարարի և վարչապետի պաշտոնները: Սեծ դեր է խաղացել եգիպտա­հայ համայնքի հասարակական-քաղաքական կյանքի ո մշակութային զարթոնքի գործում: Նյութական միջոցներ է տրամադրել Կ. Պոլսի Նուբար- Շ ահնազարյան ժառանգավորաց գի­շերօթիկ վարժարանի հիմնադրմանը, Եվրո- պայում ուսանող հայ երիտասարդներին, ֆի­նանսավորել է մի շարք հայ մատենագիրների     աշխատությունների ֆրանսերեն թարգմանություն­ները: Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Մկրտիչ Խրիմյա­նի խնդրանքով կազմել և 1878 թ. Բեռլինի վեհաժո­ղովին է հղել Օսմանյան կայսրությունում հայերի դրության բարելավման իր ծրագիրը «Մեկ քանի նո­թեր Հայսւստանի վարչության մեջ մտցվելիք բարե­նոր...

    «Թուրք» տերմինի առաջին հիշատակումն արձանագրված է 542 թվականին, չինական տարեգրություններում։ Անցած հազար հինգ հարյուր տարվա ընթացքում «Թուրք» բառի իմաստը մի քանի անգամ արմատապես փոխվել է, և դրա ժամանակակից ընկալումն այս առումով որևէ կապ չունի իրական իմաստի հետ։    Առաջին ժամանակաշրջան — VI–VIII դարեր։ «Հին թուրքերը» կամ Թուրքյութները՝ փոքր մի ժողովրդի անունն էր, որի գլուխ կանգնած էր Աշինա տոհմը։ Նրանք ստեղծեցին իրենց խանությունը՝ մեծ տարածքներով, սակայն այն գոյատևեց մոտ երեսուն տարի։ Այնուհետև սկսվեցին ներքին պառակտումներ, թշնամանք և պատերազմներ, կախվածություն Չինաստանից։ Խանությունը վերածնվեց մեկ դար անց՝ կես դար գոյատևելով   VIII դարի կեսերին այն ջախջախվեց և ոչնչացվեց ույղուրների կողմից, իսկ հետո վերջնականապես կործանվեց Թան կայսրության զորքերի կողմից։ Դա մի ժողովրդի ողբերգություն էր, որը ֆիզիկապես ոչնչացվեց։ Խոսքը վերաբերում է միայն մեկ ժողովրդին. ոչ ղրղզները, ոչ ույղուրները, ոչ էլ այլ բազմաթիվ ժողովուրդներ «Թուրք»՝ չէին համարվում։ «Թուրք» միասնական է...

       Կ արճաժամկետ, միջնաժամկետ և երկարաժամկետ ծրագրերի  փաթեթը, որտեղ Զանգեզուրի  միջանցքի նախագիծը կապվում է նախ և առաջ Արցախի դեօկուպացիայի  ռազմավարության հետ։  Կարճաժամկետ (մինչև 10 տարի)     Նպատակ – միջանցքի  նախագիծը կապել Հայաստանի (խոսքը միայն 30 հազար քառակուսի կիլոմետր տարածք զբաղեցնող ռեզերվացիայի մասին չէ)  անվտանգային և իրավական պահանջների հետ, ամրացնել բանակցային դիրքերը։ Դիվանագիտական լծակների ստեղծում Սկսել ոչ ֆորմալ բանակցություններ ԱՄՆ-ի, Մեծ Բրիտանիայի , Ֆրանսիաի, Հնդկաստան, Իրանի, Գերմանիաի, Չինաստանի և Ռուսաստանի հետ՝ հստակ պայմանով, որ Հայաստանի տարածքով անցնող ցանկացած միջանցք հնարավոր է միայն Հայաստանի Հանրապետության լիակատար վերահսկողությամբ և անվտանգության բոլոր երաշխիքներով ։ Ֆիքսել բանակցային արձանագրություններում, որ Արձախից ադրբեջանական զավթիչ ուժերի դուրս բերման հարցը չի կարող դուրս մնալ ընդհանուր կայունացման փաթեթից։ Իրավական նախաձեռնություններ ՄԱԿ, ԱՄԴ, Հաագա՝ հայցեր՝ Ադր...