ՀՀ անվտանգային միջավայրի արդի սպառնալիքները

 

 Վերջին շրջանում Թուրքիայի ռազմաքաղաքական ղեկավարության հայտարարությունները ուրվագծում են Հայաստանի Հանրապետության համար հետևյալ հիմնական մարտահրավերները.

• Գերզանգվածային անօդաչու հարվածային հնարավորությունների սպառնալիք. Թուրքիայի նպատակը՝ առաջիկա 5 տարում արտադրել 5 միլիոն, իսկ 10 տարում՝ 10 միլիոն կամիկաձե համակարգ, նշանակում է անցում դեպի «սվարմ» (երամային) տեխնոլոգիաների և հագեցածության նոր մակարդակ, ինչը կարող է ամբողջությամբ պարալիզացնել ավանդական ՀՕՊ և ինժեներական համակարգերը:

• 
  Ռազմաքաղաքական և տեխնոլոգիական դաշինքների ընդլայնում. BIMDTC-2026 մրցաշարին 18 երկրների մասնակցությունը և Թուրքիա-Պակիստան ռազմավարական տանդեմի ցուցադրված բարձր   պատրաստվածությունը վկայում են հակառակորդ ճամբարի միջազգային ռազմատեխնիկական փոխգործակցության խորացման մասին:

• Որոշումների կայացման արագության և ընկալման կառավարման գերակայություն. Հակառակորդի կողմից շեշտադրվող «ոչ թե ռազմաճակատի գիծը, այլ որոշումների կայացման արագությունը և համակարգերի փոխգործակցությունը» հայեցակարգը սպառնում է կառավարման համակարգերի արագ պարալիզացմամբ և տեղեկատվական-հոգեբանական ճնշմամբ:

• 
  Պաշտպանական արդյունաբերության բարձր ինքնաբավություն. Հակառակորդի տեղական արտադրության 83% մակարդակը ապահովում է նրա ռազմական մեքենայի անկախությունը արտաքին մատակարարումներից և հնարավորություն տալիս մղել երկարատև, ռեսուրսատար պատերազմ:

2. Սպառնալիքներին դիմակայելու ՀՀ ռազմավարական վարդապետությունը

Հաշվի առնելով ռեսուրսների անհամաչափությունը՝ Հայաստանի Հանրապետության պաշտպանական վարդապետությունը պետք է հիմնվի անհամաչափ (ասիմետրիկ), բարձրտեխնոլոգիական և ցանցակենտրոն պաշտպանության սկզբունքների վրա։

Ա. Հակաօդային և Հակադրոնային Բազմաշերտ Պաշտպանություն (C-UAV)

1. ՌԷՊ և Լազերային համակարգեր. Գերզանգվածային (միլիոնավոր)
   դրոնների դեմ ավանդական հրթիռային ՀՕՊ կիրառելը տնտեսապես անարդյունավետ է: Անհրաժեշտ է շեշտը դնել Ռադիոէլեկտրոնային պայքարի (ՌԷՊ), ռադիոհաճախականային և

   
   էներգետիկ/լազերային զենքերի զանգվածային ներդրման վրա:

2. Ավտոմատացված փոքր տրամաչափի ՀՕՊ. Կրակային բնագծերում դրոնների որսման համար ինտելեկտուալ նշանոցներով ավտոմատացված հրաձգային համակարգերի տեղադրում:

Բ. Ցանցակենտրոն Կառավարում և ԱԻ-Որոշումների Կայացում

1. Որոշումների կայացման արագացում. Արհեստական ինտելեկտի (AI) վրա հիմնված հրամանատարական համակարգերի ներդրում, որոնք թույլ են տալիս վայրկյանների ընթացքում մշակել հետախուզական տվյալները և կայացնել պաշտպանական որոշումներ:

2. 
   Ապակենտրոնացված կառավարում. Մարտադաշտում ստորաբաժանումներին ինքնուրույն որոշումներ կայացնելու լայն լեզորությունների տրամադրում՝ կենտրոնական հրամանատարական կետերի խոցման դեպքում կառավարելիությունը չկորցնելու համար:

Գ. Սեփական ԱԹՍ և Անօդաչու Համակարգերի Էկոհամակարգ

1. Որակյալ մարդկային ռեսուրս և ինովացիա. Հայկական
   տեխնոլոգիական պոտենցիալի ուղղորդում դեպի ռազմարդյունաբերություն: Ստեղծել ավտոնոմ, ՌԷՊ կայունությամբ օժտված հայրենական հարվածային և հետախուզական ԱԹՍ-ներ:

2. Մարդատար-անօդաչու համադրություն (MUM-T). Հայկական զինված ուժերում ներդնել անձնակազմի և անօդաչու ցամաքային ու օդային համակարգերի համատեղ կիրառման մարտավարությունը:

Դ. Ռազմավարական Խոցելիության Նվազեցում և Դիվերսիֆիկացում

1. Դիրքերի և ենթակառուցվածքների խորքային ինժեներական քողարկում. Ենթակառուցվածքների ստորգետնյա և բարձր պաշտպանվածության ապահովում՝ հաշվի առնելով կամիկաձե դրոնների ճշգրիտ խոցման վտանգը:

Դաշնակցային և ռազմատեխնիկական դիվերսիֆիկացում. Ակտիվ համագործակցություն այն երկրների հետ,

 որոնք տիրապետում են C-UAV (հակադրոնային) առաջատար տեխնոլոգիաների, ինչպես նաև համատեղ ռազմական վարժանքների անցկացում:

Ամփոփում. Հակառակորդի քանակական և տեխնոլոգիական ճնշմանը Հայաստանի Հանրապետությունը կարող է հակադրել միայն ավելի արագ որոշումների կայացում, ՌԷՊ/էներգետիկ պաշտպանական համակարգերի խտություն և տեղեկատվական-
տեխնոլոգիական ոլորտի լիարժեք ինտեգրում պաշտպանական համակարգում: